Moerasbranden Brazilië, miljoenen dieren op de vlucht (Greenpeace)

Niet alleen de Amazone, ook andere Braziliaanse natuurgebieden staan nu in brand. In de Pantanal, het grootste moerasland ter wereld, woeden de ergste branden sinds de bosbrandentelling in 1998. Duizenden dieren, zoals Jaguars, tapirs en alligators komen in de vuurzee om en miljoenen dieren zijn uit hun leefgebied verdreven.

De branden zijn het resultaat van een explosieve mix van intensere droogtes en opzettelijke verwaarlozing van de Braziliaanse overheid om de natuur te beschermen, waardoor boeren en landrovers zich vrij voelen om land in brand te steken om daar vervolgens landbouwgrond van te maken. Inmiddels is meer dan 12% van de Pantanal in vlammen opgegaan.

https://storage.googleapis.com/planet4-netherlands-stateless/2020/09/b0b2a45c-gp04uo5_web_size.jpg

Pantanal moerasgebied in Brazilië

Overstromingen hebben nut

De Pantanal ligt in het midden van Zuid-Amerika, ten zuiden van het Amazonebekken en ten oosten van de Andes. Het grootste deel van dit natuurgebied ligt in Brazilië. Ieder jaar overstroomt deze immense, door land omgeven rivierdelta. Juist door deze jaarlijkse overstromingen kent het gebied een weldaad aan plant- en diersoorten. 

Maar de Pantanal is zoveel meer. Als een enorme spons absorbeert de Pantanal water in het regenseizoen en laat dit vloedwater langzaam los tijdens het droge seizoen en is de watervoorziening voor miljoenen mensen stroomafwaarts. De rivieren die door de Pantanal stromen maken het land rondom deze rivieren vruchtbaar voor landbouw. Bovendien staan moeraslanden bekend om hun CO2-absorptie. 

Kwetsbare natuur

Juist dit soort natte natuurgebieden zijn kwetsbaar. De oprukkende industriële landbouw en de grondstoffenwinning in de omringende hooglanden veranderen de regio. Inheemse vegetatie op de plateaus is verwijderd om plaats te maken voor landbouwgewassen en weilanden. Het directe gevolg is het dichtslibben van de rivieren in de vlakkere delen van het gebied, waardoor de overstromingen toenemen – met ernstige schade aan de fauna, flora en economie van de Pantanal. Tevens duren de droogteperiodes steeds langer.

Met al deze veranderingen in het landschap zijn branden door de jaren heen constanter en destructiever geworden. Voeg daarbij de anti-milieuagenda van de regering Bolsonaro, waardoor boeren, mijnbouwers en landrovers een vrijbrief hebben om verder te gaan met natuurdestructie. Door deze giftige cocktail bereiken we dit jaar dus een dieptepunt; niet eerder werden zoveel brandhaarden geteld in de Pantanal. En het einde van de natuurbranden is nog niet in zicht. 

EU is medeverantwoordelijk

Hoewel Bolsonaro’s antimilieuagenda olie op het vuur gooit, moeten we niet vergeten dat deze boeren gewassen als soja en maïs produceren voor de wereldmarkt. Nederland is bijvoorbeeld topimporteur van Braziliaanse soja dat hier wordt gebruikt voor veevoer om melk, vlees en eieren te maken. Bedrijven als AholdDelhaize en FrieslandCampina kunnen na jaren loze beloftes om niet meer betrokken te zijn bij bosbranden, nog steeds niet vertellen waar hun soja vandaan komt. Kortom: ze weten dus helemaal niet waar hun producten worden verbouwd!

Wellicht komt het dus van de boeren uit de Pantanal, die nu brandstichten om hun landbouwgrond uit te breiden. Of uit de Cerrado, de meest biodiverse savanne ter wereld, waar eveneens grote delen natuur in vlammen opgaan voor onze karbonades.

Teken voor een bossenwet! 

Om de Nederlandse en Europese betrokkenheid bij deze natuurvernietiging te stoppen is Europese wetgeving nodig, die bedrijven verplicht om geen producten meer te verkopen die elders leiden tot ontbossing, vernietiging van ecosystemen of mensenrechtenschendingen. Ook jij kunt meehelpen om de wereldwijde natuur te beschermen door je stem in Europa te laten horen. Teken nu voor een Bossenwet, doe mee aan de publieksconsultatie!

https://www.greenpeace.org/nl/natuur/42267/moerasbranden-brazilie-miljoenen-dieren-op-de-vlucht/

Met deze inheemse volken werken we samen (Greenpeace)

Inheemse volken zijn bewezen de beste bosbeschermers ter wereld. Daarom werken we al jaren met verschillende inheemse groepen samen om bossen in de wereld te beschermen tegen een zelfzuchtige houtkap- landbouw- en mijnindustrie. Afgelopen weekend was het de Internationale Dag van de inheemse volken. Maar wat ons betreft is het iedere dag World Indigenous Day. Want hun strijd tegen ontbossing is cruciaal om de klimaat- en natuurcrisis te beteugelen.

Maak kennis met de beste bosbeschermers ter wereld

In dit artikel introduceren we enkele groepen met wie we samenwerken in Brazilië en Afrika. Maar we werken wereldwijd met veel meer lokale groepen, volken en gemeenschappen.

Baka, Kameroen
De Baka, de grootste inheemse groep van Kameroen, wordt al jaren bedreigd door industriële boskap door het bedrijf Sudcam, een dochteronderneming van het in Singapore gevestigde rubberbedrijf Halcyon Agri . Zo werden de Baka van voorouderlijk land gegooid om plaats te maken voor plantages. De Baka verzetten zich met man en macht tegen de vernietigingsdrang van Sudcam.

“Voordat SudCam arriveerde, hadden we toegang tot bos, waar we ons land verbouwden, jaagden, visten en zaken als honing, mango’s en njansang verzamelden. Alles wat we uit het bos haalden, was bedoeld voor het voeden van onze gemeenschap en als een bron van inkomsten”, vertelt een Baka-vrouw. Vandaar hun Slogan: No Forest, No Baka.”  Lees meer over de strijd van de Baka tegen ontbossing bij Greenpeace Africa en teken de petitie voor het behoud van het Congobekken.

© Greenpeace

Karipuna, Brazilië
Het grondgebied van de Karipuna, een kleine groep van nog geen 60 mensen, ligt midden in het Amazonewoud. De afgelopen jaren hebben zij verschillende officiële klachten ingediend – zowel in Brazilië als bij de VN – over de invasies in hun grondgebied, wat leidde tot een enorme toename van ontbossing. Door de regering van Bolsonaro zijn de instanties die de Amazone moeten beschermen uitgekleed en nemen de invasies in hun gebied toe. Door de Coronapandemie verergert de situatie. De houtkappers doen immers niet aan thuiswerken en zien nu hun kansen schoon om ongezien door te gaan met hun illegale acties. Bekijk deze video over de Karipuna ( in Engels) en teken de petitie.

Lokolama, DR Congo
De Lokolama, een kleine groep in DR-Congo is volledig afhankelijk van het bos. “Wij zijn bosvolken. Wij geloven in de kracht van de natuur en in onze voorouders, die altijd over ons waken en ons te allen tijde steunen”, vertelt Valentin Engobo van de Lokolama. Ook de Lokolama Groep krijgt dagelijks te maken met boskap. Iets wat de Lokolama met man en macht bestrijden. Engobo: “Als het bos ooit wordt vernietigd, kunnen de geesten van onze voorouders naar elders migreren en kunnen we onze verbinding met hen verliezen. Daarom werken we aan een gemeenschaps-bosbouw om dit bos gericht te beschermen.” Lees meer over de strijd van de Lokoloma op de website van Greenpeace Africa en teken de petitie voor het behoud van het Congobekken.

APIB, koepelorganisatie voor Braziliaanse Inheemse Volkeren
“Articulação dos Povos Indígenas do Brasil (Braziliaanse Inheemse volksarticulatie) is een grassroots-organisatie die de rechten van de Inheemse bevolking van Brazilië wil beschermen en promoten. Vorig jaar hebben wij samen met APIB een Europatour georganiseerd; een groep Inheemse leiders uit de Amazone en elders in Brazilië bezochten diverse Europese bedrijven en overheden om hen te vertellen over het geweld tegen Inheemse groepen in Brazilië, wat ernstig is toegenomen sinds Bolsonaro aan de macht is. Ook vertelden zij wat deze bedrijven en overheden moesten doen om de Inheemse groepen te steunen, zoals openheid geven waar hun soja en vlees vandaan komt, zodat de Inheemse groepen kunnen vertellen wat daar in het veld gebeurt. De Inheemse leiders bezochten ook Nederland en spraken o.a. met AHoldDelhaize, FrieslandCampina en een delegatie Tweede Kamerleden.  

Maar illegale invasies in hun beschermde gebieden, houtkap en bosbranden zijn niet de enige bedreigingen waar de Inheemse bevolking van Brazilië mee moet dealen. Het coronavirus is ook diep de Amazone en andere afgelegen Braziliaanse gebieden ingetrokken, met alle risico’s voor de Inheemse Volken van dien. Sinds het begin van de coronapandemie is de Articulation of Indigenous Peoples of Brazil (APIB) in beweging en zorgt zij voor hulp, educatie en ondersteuning. Samen met hun basisorganisaties en supporters hebben ze de campagne “Maracá – Inheemse noodsituatie” gelanceerd. Ook jij kunt deze campagne van APIB steunen. 

https://www.greenpeace.org/nl/natuur/41437/met-deze-inheemse-volken-werken-we-samen/

De risico’s van ontbossing en de Corona-pandemie (Greenpeace)

Als de corona-pandemie één ding heel duidelijk maakt, is dat wij allemaal – wereldwijd – met elkaar verbonden zijn. Zelfs plekken die voorheen zo goed als afgesloten waren van de buitenwereld zijn door toenemende ontbossing bereikbaar geworden, met alle risico’s van dien. Want met het openbreken van het bos komen we in contact met ziektes die voorheen in het bos besloten bleven. En we brengen ziektes diep het bos in. 

Het verband tussen nieuwe ziektes en ontbossing

Wetenschappers leggen al langer het verband tussen het ontstaan van nieuwe ziektes en ontbossing. Het merendeel van de nieuwe ziektes ontstaat als een virus overspringt van dier op mens (zoönose), zoals ook het COVID-19 virus. Hoe verder we het bos open gooien, hoe groter de kans dat een onbekend virus van dier naar mens overgaat. Mensen trekken de voorheen ongerepte natuur in en dieren komen het bos uit richting de mensenwereld. Het VN-milieuprogramma UNEP wijst erop dat de coronapandemie ons laat inzien dat we écht anders met onze natuur moeten omgaan om de kans op zulke gezondheidscrises te verkleinen.

These are some of the factors that are increasing zoonosis emergence.

Other factors include:

https://s.w.org/images/core/emoji/12.0.0-1/72x72/26ab.png

Invasive species that carry microbes into new habitats

https://s.w.org/images/core/emoji/12.0.0-1/72x72/26ab.png

International travel & commerce

The #coronavirus pandemic highlights the need to address threats to nature.#COVID19 pic.twitter.com/c1daucdkBy

— UN Environment Programme (@UNEP) April 1, 2020

Risico’s voor Inheemse groepen

Het openbreken van het woud zorgt ook voor problemen ín het bos: de afgelopen eeuwen werden inheemse groepen die voor het eerst in contact kwamen met niet-Inheemse mensen regelmatig dodelijk getroffen door voor hen onbekende ziektes. Want wat voor een ontdekkingsreiziger een verkoudheidje is, kan voor een Inheemse groep zonder antistoffen een doodsvonnis betekenen.

Dit overkwam ook de Karipuna, een Inheemse bevolking in de Amazone met wie wij samenwerken tegen ontbossing en houtkappers die hun gebied vernielen. De niet-Inheemse mensen die in de jaren zeventig voor het eerst contact zochten met de Karipuna, brachten onbedoeld ook verschillende epidemische ziektes met zich mee. De situatie werd zo ernstig dat begin jaren tachtig nog slechts vier personen van de Karipuna-bevolking in leven waren. Om zulke rampen met het coronavirus te voorkomen, heeft Greenpeace alle bezoeken aan in Inheemse gebieden stopgezet.

Thuiswerken? Niet de houthakkers

De meeste Inheemse groepen hebben zichzelf al in isolatie geplaatst om de risico’s op besmetting te vermijden. Helaas is de eerste coronabesmetting bij een Inheemse vrouw bij de grens met Colombia vastgesteld. Ook blijven de houthakkers en goudzoekers het bos intrekken. Het is een reëel risico dat zij het virus meenemen en in het bos verspreiden. APIB, de koepelorganisatie voor Inheemse groepen in Brazilië, roept de eigen regering op om hen extra te beschermen tegen het coronavirus.

Anti-milieuagenda

De kans dat aan deze oproep gehoor wordt gegeven, is klein. Sinds het aantreden van regering-Bolsonaro’s begin 2019 is het stelselmatig bezig het Amazonewoud verder open te stellen voor economische exploitatie. De ontbossing neemt zienderogen toe, met als dieptepunt de bosbranden vorig jaar. Dat met verregaande ontbossing het woud zal opdrogen en daarmee de hele regio, wat gigantische gevolgen zal hebben voor de Braziliaanse economie op langere termijn – speelt in dit beleid geen rol. Snelle winsten gaan bij de huidige Braziliaanse president boven een duurzame toekomst voor ons allemaal.  

Germany has asked @IPBES to gather #science for policy options to prevent pandemics & protect people & nature

"After the crisis, there will be a chance to adopt a new global #biodiversity strategy & show that we've learned from past pandemics" @SvenjaSchulze68#Biodiversity2020 pic.twitter.com/uaaq53yyVl

— ipbes (@IPBES) April 2, 2020

Actievoeren (met sociale afstand)

Wetenschappers waarschuwen dat ontbossing nú moet stoppen om de wereldwijde klimaat- en natuurcrisis het hoofd te bieden. Daar is nu dus een extra reden bijgekomen: de vernietiging van de natuur is volgens het internationale wetenschappelijke platform IPBES de onderliggende crisis achter de coronaviruscrisis.

Daarom gaan wij – met gepaste sociale afstand – door met actievoeren om de Amazone en andere cruciale natuurgebieden wereldwijd te beschermen tegen hebzucht. Zo pleiten we voor een Europese bossenwet, die bedrijven moet verplichten om geen producten meer te verkopen die elders leiden tot ontbossing leiden. Ook jij kunt meedoen, bijvoorbeeld door je stem te laten horen. We delen met z’n allen deze planeet; laten we daarop – en op elkaar – zuinig zijn. Stay safe!

https://www.greenpeace.org/nl/natuur/32543/de-risicos-van-ontbossing-en-de-corona-pandemie/

Australië staat in brand (Greenpeace)

De Australische bosbranden zijn heviger en onvoorspelbaarder dan ooit. Tot nu is een gebied ter grootte van 1.5 keer Nederland* in vlammen opgegaan. En het einde van de vuurzee is nog niet in zicht. Onderliggende oorzaak van deze crisis: klimaatverandering. 

https://storage.googleapis.com/planet4-netherlands-stateless/2020/01/7889b6bb-shutterstock_1060222673-scaled.jpg

Bosbranden horen bij Australië. Maar door klimaatverandering begint het Australische bosbrand- seizoen vroeger, duurt het langer en zijn de branden intenser en onvoorspelbaarder. Al in 2008 schreef professor Ross Garnaut in een Australisch overheidsrapport over deze gevolgen van klimaatverandering voor het continent. Hij voorspelde toen dat “…dit effect [van klimaatverandering, red.] al in 2020 merkbaar zal moeten zijn.” Sindsdien is de Australische regering regelmatig gewaarschuwd voor zulke branden.

Daar zitten we dan, begin 2020, met beelden uit Australië van verbrande koala’s, gesneuvelde kangoeroes en huilende mensen, die op stel en sprong hun huizen moesten verlaten omdat de vuurzee op hen af kwam. Tot nu toe zijn 23 mensen om het leven gekomen en worden nog 6 mensen vermist. Volgens grove schattingen sterven direct en indirect honderden miljoenen dieren door de bosbranden.  

Langdurige droogte en hitte zijn perfecte condities voor branden

De branden komen dus niet als een verrassing. Niet alleen waarschuwden wetenschappelijke rapporten uit 2008 voor dit klimaateffect op Australië. De afgelopen twee jaar kampten deelstaten Queensland en New South Wales met langdurige droogtes, waardoor condities zijn ontstaan die deze grote bosbranden mogelijk maken. Hitterecords worden jaar op jaar verbroken. Extreem hete zomers komt de afgelopen jaren vaker voor. Volgens de Australische klimaatraad zal 50+ graden ‘normaal’ kunnen worden voor miljoenensteden Melbourne en Sydney. 

https://storage.googleapis.com/planet4-netherlands-stateless/2020/01/004c2082-gp0stu9w4_low_res.jpg

Bosbrand overlevende Melinda Plesman inspecteert de schade aan haar eigendommen bij Nymboida in New South Wales. Bijna 100 huizen zijn verloren gegaan in verwoestende branden op 8 november 2019. Foto: Natasha Ferguson / Greenpeace

Wereldwijde uitstervingsgolf dreigt

De klimaatcrisis zwengelt ook nog die andere prangende crisis aan; de natuurcrisis. Afgelopen jaar (2019) bracht het internationale wetenschappelijk panel van de VN het IPBES rapport waarin werd geconstateerd dat we ons momenteel in een uitstervingsgolf bevinden. Maar liefst 1 miljoen plant- en diersoorten dreigen voorgoed te verdwijnen. Ook in Australië, bekend om zijn bijzondere natuurlijke rijkdommen, dreigen iconische soorten uit te sterven. Het Great Barrier Reef, het grootste koraalrif ter wereld, sterft af en de koala is – als dat in wetenschappelijke termen heet – ‘kwetsbaar voor uitsterven’. Dat betekent zoveel als: de koala is er nog. Maar concrete actie is nodig om ze te behouden. Door de bosbranden sterven duizenden koala’s en gaan delen van hun leefgebied verloren.

Politieke actie is nodig om de crisis te stoppen

En dat is nu precies waar het in Australië én in de rest van de wereld aan ontbreekt: duidelijke politieke actie tegen de klimaat- en natuurcrisis. Tot nu toe heeft bijna geen enkel land beleid waarmee de klimaatdoelstelling van Parijs (max. 1.5 graad opwarming) gehaald wordt. 

De Australische regering, dat zich nu in de frontlinie van de klimaatcrisis bevindt, meent nog altijd dat zij niets hoeven te doen tegen hun CO2 uitstoot. 

En wat doen wij? 

Wij willen dat regeringen overgaan tot echte actie om de klimaatcrisis te lijf te gaan. Greenpeace Australia oefent al jaren druk uit op zijn eigen regering om te stoppen met fossiele brandstoffen en in te zetten op schone energie. De noodzaak tot zulke maatregelen is op dit moment van crisis nóg belangrijker, wil Australië ook in de toekomst leefbaar blijven voor mens en dier. Daarom is Greenpeace Australia een open brief begonnen, die alle Australiërs kunnen ondertekenen, waarin de Australische premier Scott Morrison wordt opgeroepen om de klimaatcrisis te erkennen en direct met klimaatbeleid te komen. 

Wij kunnen in Nederland ónze regering oproepen om verantwoordelijkheid te nemen tegen de klimaatcrisis, die nu al in verschillende delen van de wereld mensen- en dierenlevens eist. Alleen blussen is onvoldoende. We moeten overstappen naar duurzame energie, een andere landbouw in balans met mens en natuur en toe gaan naar herbebossing zulke bosbranden ook in de toekomst tot een minimum te beperken. 

Doe mee en roep onze regering op om de klimaatcrisis te erkennen. Want pas als de regering erkent dat de nood aan de man is, kan er adequaat gehandeld worden.  

*Nederland is 43.000 vierkante km groot. In Australië is 64.000 vierkante km in vlammen opgegaan en het einde van de bosbranden is nog niet in zicht omdat de heetste periode nog moet beginnen. 

https://www.greenpeace.org/nl/natuur/30392/australie-staat-in-brand/

Leveranciers Unilever op ramkoers met klimaat (Greenpeace)

Wist je dat Unilever betrokken is bij de uitstoot van gigantisch veel broeikasgassen die de klimaatcrisis verergeren? Dat komt door de vele, jaarlijks terugkerende bos- en veenbranden in Indonesië, waarbij leveranciers van Unilever betrokken zijn. Ondanks alle mooie beloftes en zelfregulering van de industrie, gaan ontbossing en bosbranden onverminderd door en liggen bedrijven van huishoudmerken zoals Unilever, Nestlé en Mondelēz op ramkoers met het klimaat.

https://storage.googleapis.com/planet4-netherlands-stateless/2019/12/c477ef27-fires-burn-indonesie.png

Brandende bomen op het gebied van een plantage nabij de stad Palangkaraya, Centraal Kalimantan op 23 september 2019. Door de vele bos- en veenbranden behoort Indonesië al jaren tot de landen met de meeste uitstoot.

Unilever, bekend van merken als Dove, Calvé en Unox, heeft de mond vol van duurzaamheid. Maar ze doen nog steeds zaken met leveranciers die verantwoordelijk zijn voor bos- en veenbranden. Hoeveel broeikasgassen daarbij vrijkomen, hebben we nu uitgerekend. En dat is niet mals: leveranciers van Unilever hebben de afgelopen vier jaar bij elkaar opgeteld evenveel uitgestoten als een kwart van de jaarlijkse uitstoot van heel Nederland!

Behalve Unilever hebben we ook andere bedrijven onder de loep genomen in ons rapport: The true cost of palm oil and wood pulp. Zo blijkt het Zwitserse Nestlé, onder andere bekend van KitKat, zaken te doen met leveranciers die in dezelfde periode voor meer broeikasgassen hebben gezorgd dan de jaarlijkse uitstoot van heel Zwitserland. 

Klimaatcrisis

Op de klimaattop in Madrid (COP25) stond gisteren het belang van bosbescherming in de strijd tegen klimaatverandering centraal. Bos en veen slaan niet alleen grote hoeveelheden CO2 op. Bij branden komen grote hoeveelheden CO2 vrij. Indonesië is al jaren een van de grootste uitstoters van broeikasgassen wereldwijd, voornamelijk veroorzaakt door de vele bos- en veenbranden, aangestoken door producenten van bijvoorbeeld palmolie en papierpulp. Zo drijft de productie en handel in deze grondstoffen de klimaatcrisis aan.


Bossenwet

Als Unilever en Nestlé echt staan voor duurzaamheid, moeten ze de banden verbreken met alle handelaren en leveranciersgroepen die onze toekomst te grabbel gooien door bossen en veengronden in brand te steken voor de productie van bijvoorbeeld palmolie. Maar tot nu toe doen bedrijven te weinig om ontbossing uit hun keten te weren.

Greenpeace roept daarom de Europese Unie op om versneld een Europese bossenwet aan te nemen. Daarmee zorgen we dat alle risicoproducten, zoals palmolie, die op de Europese markt komen, vrij zijn van ontbossing. 

Indonesië

Natuurlijk kan Europa niet alleen de bosbranden stoppen. Er is ook actie nodig in Indonesië. De Indonesische regering moet transparanter zijn en openbaar maken voor welke gebieden er vergunningen voor plantages zijn afgegeven, zodat aanhoudende ontbossing en branden duidelijk kunnen worden gekoppeld aan de bedrijven die verantwoordelijk zijn voor die branden. Bovendien moet de regering de wetten die bestaan voor veen- en bosbescherming, handhaven, zoals het moratorium op nieuwe palmolie- en pulpconcessies.

https://www.greenpeace.org/nl/natuur/29569/leveranciers-unilever-op-ramkoers-met-klimaat/