Hoe lang duurt het nog voordat fossiele beleggingen waardeloos worden? (Vrij Nederland)

Even leek het erop, deze lente. Door de coronacrisis stond alles stil. Schepen voeren niet, vliegtuigen bleven aan de grond, auto’s langs de kant.

De olieprijs stortte in en Shell en BP draaiden flinke verliezen. Vooral Shell zat omhoog. Directeur Ben van Beurden wist niet of oude olietijden ooit weer zouden herleven, zei hij in april tegen persbureau Bloomberg.

Natuurlijk, dit was een systeemshock veroorzaakt door een pandemie. Maar wie de ‘carbonbubbel’ kent, zag ook een dreigende barst.

Noodklok

Klimaatactivisten waarschuwen sinds 2011 voor zo’n ‘carbonbubbel’. Carbon Tracker Initiative, een financiële denktank uit Londen, berekende in dat jaar dat alle fossiele bedrijven en oliestaten ter wereld samen zo’n 2.795 gigaton aan olie, gas en steenkoolvoorraden in handen hebben. Er zat op dat moment nog 565 gigaton in het wereldwijde ‘CO2-budget’: de hoeveelheid CO2 die mag worden uitgestoten om binnen twee graden opwarming te blijven en de aarde leefbaar te houden.

Er was dus vijf keer te veel voorraad. In zijn artikel ‘Global Warming’s Terrifying New Math’ luidde klimaatjournalist Bill McKibben de noodklok. We moeten kiezen, schreef hij: we gaan door met business as usual, richting vier graden opwarming en helpen de aarde om zeep óf overheden maken klimaatbeleid dat de opwarming tot 1,5 tot 2 graden beperkt en de fossiele reuzen zitten met een probleem, want zij moeten viervijfde van hun voorraden afschrijven. Er gaat dan 20 biljoen dollar in rook op, investeerders kunnen fluiten naar hun geld en de financiële markt stort in. De crisis van 2008 zal er niets bij zijn, schreef McKibben.

De 35 grootste banken ter wereld investeerden sinds het akkoord van Parijs niet minder maar méér in fossiele projecten.

Die waarschuwing bleef niet onopgemerkt. Financiële toezichthouders, de Britse centrale bank voorop, waarschuwden de afgelopen vijf jaar herhaaldelijk voor de risico’s van stranded assets − investeringen die door de energietransitie waardeloos blijken, zoals voorraden steenkool of boorplatformen rond de Noordpool.

Ook het IMF zegt inmiddels dat beleggers de klimaatcrisis serieuzer moeten nemen. Toch investeerden de 35 grootste banken ter wereld sinds het akkoord van Parijs (2015) niet minder, maar juist meer in fossiele projecten.

Koolstofzeepbel

Het afgelopen jaar kwamen er toezeggingen van enkele grote instituten. De Europese Investeringsbank beloofde in 2022 te zullen stoppen met het financieren van fossiele brandstofprojecten, Goldman Sachs stopte met geld verstrekken aan boringen rond de Noordpool, en ABN AMRO hief zijn internationale zakentak op. Die draaide verlies, en vooral de olie-, gas- en grondstoffensector was ‘zeer volatiel gebleken in tijden van verandering’, verklaarde de bank.

Carbon Tracker Initiative stelt dat de vraag naar fossiele brandstoffen inmiddels over zijn hoogste punt heen is. Oliereus BP zegt dat dat punt nadert. Betekent dat dat de koolstofzeepbel op knappen staat? Ik vraag het drie Nederlandse duurzaamheidseconomen: Maarten Biermans, Marleen Janssen Groesbeek en Pieter van Stijn en vergelijk hun antwoorden met die van twee jaar geleden, toen ik ze dezelfde vragen stelde voor mijn masterscriptie. Is er een verschuiving gaande in hun sector?

Duimschroeven aangedraaid

Voor econoom Maarten Biermans is het duidelijk. Beleggers kijken anders naar hun fossiele investeringen dan twee jaar geleden. Toch betekent dat niet dat de carbonbubbel op barsten staat. Biermans is directeur Sustainable Capital Markets bij de Rabobank. ‘Het is tegenwoordig een keuze om nog te investeren in fossiel. Twee jaar geleden kon je zeggen: “Ik investeer gewoon in alles, dus ook in fossiel.” Nu moet je uitleggen waarom.’

Biermans wijst op de Europese wetgeving die eraan komt. Het wordt voor assetmanagers verplicht om te rapporteren over de milieu-impact van hun investeringen. Nu doen alleen duurzame beleggers dat. Wat ‘duurzaam’ mag worden genoemd, is bepaald in de Groene Taxonomie, een door de EU opgestelde lijst. Eigenlijk zou de wetgeving vanaf januari gelden, maar dat is uitgesteld na protest van assetmanagers.

‘Beleggingen worden pas waardeloos als de overheid ingrijpt.’

Op die manier worden de duimschroeven geleidelijk aan aangedraaid. Biermans verwacht geen financiële klap. Hij heeft het liever over de ‘carbonballon’, die langzaam leegloopt. Overheid en centrale banken waarschuwen voor de risico’s van fossiele beleggingen. Hun reputatie als world class investment – zo profileert Shell zich – brokkelt af. Sommige beleggers stoppen helemaal met fossiel. Anderen bouwen het langzaam af, stoppen eerst met steenkolen, dan met olie, dan met gas.

Als er al een strategie is, is het deze, zegt Biermans.

‘Hoe geloofwaardiger het overheidsingrijpen, hoe directer de gevolgen voor de posities die men inneemt in de financiële sector,’ zei Biemans in 2018. Twee jaar later zegt hij: ‘Dat klinkt als een verstandig iemand. Beleggingen worden pas waardeloos als de overheid ingrijpt.’

Bar weinig veranderd

Langzaam de duimschroeven aandraaien, langzaam de bubbel leeg laten lopen. Maar is er nog wel tijd voor een geleidelijke overgang? Als we op tijd beginnen met de transitie zijn de kosten ‘waarschijnlijk beheersbaar’, schreef De Nederlandsche Bank in 2016. Maar als we het uitstellen en er in korte tijd veel moet veranderen, lopen de kosten op.

En precies dat laatste gebeurt, stelt Marleen Janssen Groesbeek, lector Sustainable Finance aan de Avans Hogeschool. Het motto van haar lectoraat is ‘changing finance, financing change’. Maar tot nu toe is er bar weinig veranderd, zegt ze. Toen ik haar in 2018 sprak, in haar kantoor in Den Bosch, zei ze: ‘Er is ontzettend veel cognitieve dissonantie. Ik ben bij veel sessies geweest, waarbij de wetenschapper uitlegde dat een transitie altijd sneller gaat dan je denkt en dan had je tien Donald Trumpjes in de zaal, die riepen “fake news, fake news.”’

Rond 2030 zal de carbonbubbel barsten. Dan is het klimaatbeleid zo lang uitgesteld dat de overheid ineens grote stappen moet nemen.

Klimaatontkenners komt ze nog zelden tegen, zegt Janssen Groesbeek. Maar er wordt nog evenveel en even makkelijk geïnvesteerd in fossiele brandstoffen. ‘Het is allemaal pappen en nathouden. Beleggers vragen fossiele bedrijven wel om verduurzaming, maar er worden geen consequenties aan verbonden.’

Rond 2030 zal de carbonbubbel barsten, verwacht ze. Dan is het klimaatbeleid zo lang uitgesteld dat de overheid ineens grote stappen moet nemen. Er gaan financiële klappen vallen en de burger draait voor de kosten op. Hetzij omdat er een nieuwe financiële crisis komt en banken opnieuw worden gered, hetzij omdat pensioenen niets meer waard zijn omdat pensioenfondsen blijven zitten met waardeloze fossiele beleggingen. ‘Over elf jaar ben ik klaar met werken. Ik houd mijn hart vast voor mijn eigen pensioen, bij ABP.’

‘Een heleboel niet-financiële informatie wordt niet gezien of genegeerd. Ik zie elke dag bosbranden of mislukte oogsten op het nieuws, maar dat komt niet terug in hun model, ze kunnen het niet omzetten in een cijfertje,’ zei Janssen Groesbeek in 2018.

Inmiddels zijn die tools er wel, zegt ze, maar ze worden nog lang niet door iedereen gebruikt. ‘Je hebt nog steeds aan de ene kant klimaatmodellen en aan de andere kant financiële modellen. Iedereen ziet die eerste en vindt het heel erg, maar het vertaalt zich niet naar de dagelijkse methodiek waarop beleggerskeuzes worden gebaseerd.’

Van banken, verzekeraars en pensioenfondsen – de drie pilaren in de financiële sector – worden pensioenfondsen straks het hardst geraakt, zegt ze. Nederlandse pensioenfondsen zijn relatief groot. Het ABP belegt € 450,- miljard euro wereldwijd. Daarvan gaat 17,4 miljard naar fossiele projecten. Ondanks de druk van activistische groepen als FossielvrijNL en BothEnds wil ABP nog geen afscheid nemen van die investeringen. Wel verlagen ze ieder jaar de CO2-afdruk van hun beleggingen. In 2025 moet die 40 procent lager zijn dan in 2015.

Verkopen is een allerlaatste stap

Pieter van Stijn snapt wel dat de pensioenfondsen hun aandelen in Shell nog niet verkopen. Als Director Responsible Investment bij de BMO Global Asset Management, dat vermogens van een aantal Nederlandse pensioenfondsen beheert, voert hij gesprekken met bedrijven over hun duurzaamheidsbeleid. ‘Engagement’ heet dat in jargon.

‘Fossiele reuzen zoals Shell en BP zijn groot, ze bepalen mee hoe de wereld omgaat met energie.’

Toen ik hem in 2018 interviewde, zei hij: ‘Pensioenfondsen zijn geen ASN of Triodos. Ze zijn er niet om de wereld te redden, maar om pensioenen te leveren. De zwijgende meerderheid wil vooral een hoog, stabiel pensioen en zit niet te wachten op extreme posities op het gebied van duurzaamheid.’

Die wensen lijken in de tussentijd niet echt veranderd, zegt hij. Destijds was hij net vertrokken bij PGGM, de uitvoerder van pensioenfonds Zorg en Welzijn (€ 238 miljard aan beleggingen). ‘Maar verkopen is een allerlaatste stap. Daarvoor kun je nog met ze praten, aandeelhoudersresoluties indienen. Fossiele reuzen zoals Shell en BP zijn groot, ze bepalen mee hoe de wereld omgaat met energie. Als je je aandelen verkoopt, ben je ook je invloed kwijt.’

Tot nu toe hebben de oliebedrijven geen al te beste reputatie wat betreft klimaatverandering, geeft ook Van Stijn toe. ‘Als je kijkt wat ze tot nu toe hebben geïnvesteerd in groene energie, dan is dat een fractie van het totaal. Maar je ziet nu een omslag ontstaan, er is momentum. De doelen voor 2050 zijn er, nu moeten ze laten zien wat dat betekent voor de komende jaren. BP wil over tien jaar 40 procent minder olie en gas produceren.’

Van Stijn zegt dat de druk op fossiele bedrijven toeneemt. ‘De alternatieven voor fossiel worden goedkoper. Bij vervoer wordt de shift naar elektrisch gemaakt. Oliebedrijven, althans de Europese, voelen dat ze echt een andere kant op moeten gaan.’

Van de regen in de drup

Janssen Groesbeek zucht. BP is de enige oliemaatschappij die inziet dat de vraag naar olie afvlakt. Ze hebben een deel van hun olie- en gasvelden ‘afgeschreven’. Dat betekent dat ze de velden hebben ontdekt, maar ze niet verder zullen ontwikkelen, omdat ze verwachten dat er geen vraag naar is. ‘Het is de uitzondering die de regel bevestigt,’ zegt Groesbeek. ‘Andere oliebedrijven, zoals Shell en Saudi Aramco, verwachten dat de verminderde vraag naar hun benzine wordt opgevangen door een hogere vraag naar plastic. Dan raak je echt van de regen in de drup.’

De duurzaamheidseconomen zijn het over weinig eens, wat vast ook komt doordat Van Stijn en Biermans voor een financiële instelling werken en Janssen Groesbeek voor een kritisch lectoraat.

Altijd op de hoogte blijven van de beste verhalen? Schrijf je in op onze nieuwsbrief.

Meld je aan en ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland in je mailbox.

Oeps! Voer een geldig e-mailadres in.
Op onze nieuwsbrieven is ons cookiestatement van toepassing.

Volgens Van Stijn kregen we deze lente ‘een inkijkje’ in wat er kan gebeuren als de carbonbubbel barst. De vraag viel weg, en Shell kon maar een derde van hun normale winstbeloning uitkeren aan aandeelhouders. Normaal is Shell juist zo geliefd bij beleggers omdat de winstuitkering altijd hoog en stabiel is. ‘Het zijn blijvende grote gevolgen voor zo’n bedrijf,’ zegt van Stijn.

Janssen Groesbeek is terughoudender. ‘Door de coronacrisis is de bubbel een beetje leeggelopen. Niet door fundamentele veranderingen of een groter bewustzijn over klimaatverandering, maar omdat de economie werd stilgelegd door een virus. BP en Shell hebben zo’n 15 à 20 miljard van hun voorraden afgeschreven. De andere bedrijven moeten dat nog doen, die zitten nog met opgeblazen aandeelkoersen.’

Het bericht Hoe lang duurt het nog voordat fossiele beleggingen waardeloos worden? verscheen eerst op Vrij Nederland.

https://www.vn.nl/fossiele-beleggingen-waardeloos/

Amerikanen lanceren ‘waterprijs’ op de beurs. Hoe werkt dat en wie heeft er wat aan? (NOS journaal)

Nu water op sommige plekken steeds schaarser wordt door klimaatverandering, kan er binnenkort voor het eerst in worden gehandeld op de beurs. De grootste derivatenbeurs ter wereld, CME in Chicago, wil later dit jaar als eerste een 'waterprijs' lanceren.

Het gaat om een markt voor zogenoemde termijncontracten. Dat zijn contracten waarin kopers en verkopers een prijs - van in dit geval water - op een bepaalde datum in de toekomst vastleggen. Grootverbruikers van water en beleggers kunnen zich op deze manier indekken tegen droogte en daarmee duurder water in de toekomst, is het idee. Of erop speculeren.

De waterprijs op de beurs in Chicago wordt 'afgeleid' van daadwerkelijke transacties met water in Californië. De beleggers kopen het water dus niet fysiek, maar kopen het risico op een prijsstijging wel af. Het Engelse woord voor afgeleid is derived. Daarom worden dit soort contracten ook wel derivaten genoemd.

Het is in de grondstoffenhandel en op de financiële markten heel gebruikelijk om met derivaten te werken. Zo is 'de' olieprijs ook gebaseerd op termijncontracten.

Nog wel wat obstakels

De eerste reactie van een beurswaakhond is positief. "Derivaten gelinkt aan de prijs van water worden voor bedrijven en beleggers essentieel om de toenemende risico's van klimaatverandering het hoofd te bieden", zei een belangrijke Amerikaanse toezichthouder deze week tegen de Financial Times.

Maar er zijn nog wel een aantal obstakels voordat de waterprijs op de financiële markten een rol van betekenis gaat spelen. "Er is geen wereldmarkt voor water", zegt Mary Pieterse-Bloem van ABN Amro. Als een reservoir in Californië leeg is, bijvoorbeeld omdat er bosbranden geblust worden, betekent dat niet dat we hier in Nederland ook een probleem hebben, redeneert Pieterse-Bloem.

"Ik vermoed dat de waterprijs op basis van Californië dus niet universeel bruikbaar is. Dat is best wel jammer, maar het nut voor bedrijven in Californië zal er zeker zijn."

"Bij olie heb je ook Noordzee en Amerikaanse olie, reageert Thijs Knaap van pensioenbelegger APG, dat honderden miljarden pensioengeld van onder andere ambtenarenfonds ABP belegt. De prijzen van deze twee soorten olie lopen geregeld een paar dollar per vat uit elkaar. Op termijn zouden er denkt hij ook verschillende waterprijzen kunnen komen.

Morele bezwaren

APG handelt in onder andere olie-, koffie-, metaal- en suikerderivaten. "Dat zijn fijne stukjes in een beleggingsportefeuille", zegt Knaap, maar APG heeft vooralsnog geen plannen om ook in waterderivaten te gaan handelen. "Er zitten belangrijke morele bezwaren aan. Het laatste dat je wil is dat je profiteert terwijl mensen doodgaan van de dorst."

Een ander probleem bij water is dat het vaak lastig is om te bepalen van wie het water daadwerkelijk is, zegt Knaap. "Bij koffie en olie is dat makkelijker."

Euronext dat onder meer de beurs in Amsterdam uitbaat, is niet van plan de waterderivaten in Europa te introduceren. "We zien binnen onze markt niet de voordelen ervan in om financiële producten te ontwikkelen door een prijskaartje te hangen aan een ongrijpbaar product als water", zegt Dirk Donker, hoofd derivaten van Euronext Amsterdam.

Positieve punten

Toch ziet Knaap ook positieve punten aan de introductie van water op de beurs. "Als water makkelijker te verhandelen is, kun je zeggen dat bedrijven die heel veel gebruiken een motivatie hebben om water te besparen als de prijs stijgt. Dat zie je ook bij CO2", noemt hij als voorbeeld.

Ook kan een hogere waterprijs volgens Knaap investeringen in nieuwe bronnen stimuleren.

http://feeds.feedburner.com/~r/nosjournaal/~4/EdK-d1Qg_d8

http://feeds.nos.nl/~r/nosjournaal/~3/EdK-d1Qg_d8/2349874

Aegon bouwt steenkool af, wie volgt? (Greenpeace)

Aegon, een van de grootste financiële bedrijven van Nederland en Europa, heeft op 13 januari aangekondigd om investeringen in de kolenindustrie tot 2029 af te bouwen. Dit besluit juichen wij van harte toe, want Aegon stuurt hiermee een duidelijke boodschap naar de financiële sector: het is hoog tijd om te stoppen met het beleggen in sectoren die een negatieve impact hebben op de klimaatcrisis.

Uiteindelijk snijden ze zichzelf hiermee in de vingers, want de klimaatcrisis heeft nu al rampzalige gevolgen, kijk naar de bosbranden in Australië en tyfoons in de Filipijnen. En verzekeraars weten als geen ander dat de schade door extreem weer een steeds grotere kostenpost wordt.

Verandering door dialoog

Het besluit volgt na een jaar dialoog met Aegon, welke we op heel uiteenlopende manieren zijn aangegaan. Zo voerden we actie bij de aandeelhoudersvergadering van Aegon vorig jaar. Ook hebben we opinieartikelen en rapporten gepubliceerd en veel gesprekken gevoerd met Aegon. Twee jaar geleden spraken we ze aan op haar beleggingen in teerzandolie, en in februari 2019 sloot Aegon de meeste teerzandolie uit van haar beleggingen. Nu worden zowel het teerzandbeleid als het kolenbeleid aangescherpt.

Meer dan 100 bedrijven uitgesloten

Het nieuwe beleid van Aegon geldt voor zo’n 140 miljard aan investeringen en ook voor de beleggingen van haar Amerikaanse tak, Transamerica. In totaal worden nu 104 kolenbedrijven door Aegon uitgesloten van investeringen. Aegon Nederland gaat zelfs nog een stapje verder dan Aegon internationaal: 161 bedrijven worden vanwege de impact op het klimaat nu uitgesloten door Aegon Nederland. Dat betreft zowel steenkoolbedrijven als teerzandoliebedrijven, en dit beleid geldt voor 82 miljard beleggingen van Aegon Nederland.

Wie volgt?

Dit besluit van Aegon is een goed begin, en wij hopen dat ze hiermee een inspiratie zijn voor anderen. Het is noodzaak dat grote Nederlandse pensioenfondsen zoals ABP en PFZW het voorbeeld van Aegon volgen.

Ook maakt Aegon voor de beleggingen in steenkool in Polen helaas een uitzondering, omdat het bedrijf geen invloed zou hebben op het pensioenfonds dat in Polen onder de naam Aegon opereert. Deze uitzondering is onhoudbaar. In samenwerking met Greenpeace Polen blijven we Aegon hierop aanspreken!

https://www.greenpeace.org/nl/klimaatverandering/30550/aegon-bouwt-steenkool-af-wie-volgt/

Greenpeace blij met besluit Aegon om steenkool af te bouwen (Greenpeace)

Forse reductie beleggingen in steenkool na jaar van onderhandelingen

Amsterdam, 13 januari –  Aegon heeft vandaag aangekondigd om investeringen in de kolenindustrie tot 2029 af te bouwen. Greenpeace juicht het besluit van Aegon toe. Dit is een belangrijke en goede stap van één van de grootste financiële instellingen van Nederland. Kees Kodde, campagneleider bij Greenpeace Nederland onderhandelde hierover met de verzekeraar: “Dit is een stap in de goede richting van Aegon, maar nog niet alle kolenbedrijven zijn uitgesloten. Verzekeraars weten als geen ander dat de schade door extreem weer een steeds grotere kostenpost wordt. De klimaatcrisis heeft nu al rampzalige gevolgen, kijk naar de bosbranden in Australië en tyfoons in de Filipijnen.”

Financiële sector nu aan zet

“Aegon stuurt hiermee een duidelijke boodschap naar de financiële sector: het is hoog tijd om te stoppen met het beleggen in sectoren die een negatieve impact hebben op de klimaatcrisis. Hopelijk zijn ze hiermee een inspiratie voor anderen, want het is noodzaak dat grote Nederlandse pensioenfondsen zoals ABP en PFZW het voorbeeld van Aegon volgen”, aldus Kees Kodde.

Meer dan 100 bedrijven uitgesloten

Het nieuwe beleid van Aegon geldt voor zo’n 140 miljard aan investeringen en ook voor de beleggingen van haar Amerikaanse tak, Transamerica. In totaal worden nu 104 kolenbedrijven door Aegon uitgesloten van investeringen. Voor de beleggingen in steenkool in Polen maakt Aegon een uitzondering, omdat het bedrijf geen invloed zou hebben op het pensioenfonds dat in Polen onder de naam Aegon opereert. Kees Kodde van Greenpeace reageert: “Aegon zal dit probleem moeten oplossen, want er worden in Polen nog steeds nieuwe kolencentrales en kolenmijnen gepland, mede dankzij de beleggingen van Aegon in Polen. Deze uitzondering is onhoudbaar.” 

Campagne Greenpeace

Greenpeace voerde actie bij de aandeelhoudersvergadering van Aegon vorig jaar. Ook heeft Greenpeace opinieartikelen en rapporten gepubliceerd en veel gesprekken gevoerd met Aegon. Twee jaar geleden sprak Greenpeace Aegon aan op haar beleggingen in teerzandolie en in februari 2019 sloot Aegon de meeste teerzandolie uit van haar beleggingen. Nu worden zowel het teerzandbeleid als het kolenbeleid aangescherpt door Aegon.

———————————

Voor meer informatie: Bram Karst, persvoorlichter Greenpeace 06 – 2129 6895, bkarst@greenpeace.org

Hoofdpunten nieuw steenkoolbeleid Aegon

  • Energiebedrijven met meer dan 10 gigawatt productiecapaciteit steenkool en uitbreidingsplannen in steenkool, worden uitgefaseerd. Aegon sloot eerder al elk bedrijf uit dat meer dan 30 procent van zijn inkomsten haalt uit steenkoolmijnbouw. Deze percentages voor mijnbouw zullen nu geleidelijk worden verlaagd tot 10% in 2027, en onder 5% in 2029. 
  • Aegon voegt vandaag 65 kolenbedrijven toe aan zijn uitsluitingenlijst, waarmee het aantal uitgesloten kolenbedrijven op 104 komt. 
  • Het beleid van Aegon Nederland gaat verder: daarin worden ook energiebedrijven uitgesloten die meer dan 30% van hun omzet uit steenkool halen. Dat percentage wordt afgebouwd naar onder de 5% in 2029. 
  • Het nieuwe beleid van Aegon wereldwijd geldt voor 140 miljard euro aan beleggingen, het beleid van Aegon Nederland geldt voor 82 miljard euro daarvan.
https://www.greenpeace.org/nl/klimaatverandering/30513/greenpeace-blij-met-besluit-aegon-om-steenkool-af-te-bouwen/