In Antarctica is binnen drie dagen een gigantisch meer verdwenen (Motherboard Vice)

Binnen een paar dagen tijd is op Antarctica 600 tot 750 miljoen kubieke meter water verdwenen, waarna er een zinkgat achterbleef dat zo groot is dat je het vanuit de ruimte kunt zien. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek, dat onlangs werd gepubliceerd in Geophysical Research Letters.

De plotselinge verdwijning van het meer kan ons waarschijnlijk meer vertellen over wat er precies gebeurt aan het oppervlak van de Antarctische ijsplaten, en zou licht kunnen werpen op de vraag of dit soort problemen op het continent het gevolg zijn van klimaatverandering.

Roland Warner, een glacioloog aan de Universiteit van Tasmanië die betrokken is bij het Australian Antarctic Program Partnership, merkte voor het eerst dat er misschien een meer was verdwenen toen hij satellietbeelden bekeek die in januari 2020 waren vastgelegd. “Er was op de ijsplaat Amery een stuk grond te zien dat op een opvallende manier was ingestort,” zegt hij.

Eigenlijk was Warner voornamelijk de satellietbeelden aan het bekijken van Australië, dat op dat moment geteisterd werd door bosbranden. Het was dus stom toeval dat hij deze Antarctische ontdekking deed. “Ik besloot even naar Antarctica te kijken om even wat anders te zien dan al die verwoesting,” schrijft hij in een e-mail. “Rond Amery was het best helder, en toen wilde ik checken hoe het er met het smeltseizoen aan toeging. Het ingestorte oppervlak trok meteen mijn aandacht.”

Warner dacht dat het weleens een zogeheten doline – een zinkgat – kon zijn, wat erop zou kunnen wijzen dat er enorm veel water was verdwenen. Met behulp van geavanceerde satellieten zoals WorldView van NASA en de Sentinel-constellatie van de Europese ruimtevaartorganisatie (ESA) kon hij terug in de tijd kijken en vaststellen wanneer het meer leeg moest zijn geraakt. Dat gebeurde doordat er doorgangen waren ontstaan in het ijs eronder. Warner vroeg wetenschappers die oppervlakte-smeltwaterpatronen onderzoeken om zijn bevindingen te controleren, waarna zij co-auteurs van het onderzoek werden.

“Doordat er expertise bij elkaar kwam werd dit meer dan gewoon een paper in de trant van: o kijk nou eens wat ik heb gevonden!” zegt hij. “Zonder de satellietgegevens hadden we nooit in zulke groten getale in kaart kunnen brengen wat voor gevolgen dit weglekken heeft gehad.”

Uit gegevens van de ICESat-2 van NASA bleek inderdaad dat er op 9 juni 2019 nog een meer op de ijsplaat heeft gezeten dat vol smeltwater zat, en zo groot was dat de Baai van San Diego er twee keer in paste. Op 11 juni was al dat water verdwenen.

Warner en zijn collega’s denken dat het gewicht van het water te zwaar was voor het ijs, waardoor er een ‘hydrofractuur’ ontstond: het water kon door de barsten in het ijs de oceaan instromen. Toen het waterpeil snel daalde, stortte de ijslaag, die het meer eerst altijd bedekte, ook in. Het ijs viel zo’n tachtig meter naar beneden en stuitte toen weer een flink stuk omhoog, waardoor de kenmerkende doline-structuur ontstond die Warner was opgevallen.

Hydrofracturen zijn wel vaker verantwoordelijk voor de instorting van kwetsbare ijskappen, maar dat er in zo’n rap tempo zoveel water verdwijnt is nog nooit eerder waargenomen. De verdwijning van het meer is al helemaal opmerkelijk als je bedenkt dat het meer werd ondersteund door een relatief sterk deel van de ijsplaat, van zo’n 1,4 kilometer dik.

Aangezien het meer al in 1973 zichtbaar was op satellietbeelden, lijkt de instorting in 2019 de eerste keer in een halve eeuw te zijn waarbij er zoveel water verdwijnt. “Het is een ongekende mogelijkheid om de doline-vorming en kenmerken van het bijbehorende smeltwater te observeren,” aldus het onderzoek.

“De diepte van het meer, de grote hoeveelheid water en het gegeven dat het tientallen jaren heeft geduurd om zich op te hopen vormen tezamen een nieuw inzicht,” zegt Warner.

De doline lijkt elk seizoen weer een kleine hoeveelheid smeltwater te verzamelen, wat het een interessante plek maakt om in de gaten te houden. De plek is vooral belangrijk om te onderzoeken omdat de mogelijke gevolgen van het smelten voor de stabiliteit van de ijsplaten “niet genoeg begrepen” worden, aldus het onderzoek.

We weten bijvoorbeeld nog weinig over de bijdrage van het smeltwater aan de stijgende zeespiegel, en in hoeverre zulke gebeurtenissen te maken hebben met klimaatverandering. Klimaatmodellen voorspellen wel dat het smeltwater op de Antarctische ijsplaten gaat toenemen vanwege de hogere temperaturen, maar Warner benadrukt dat er wel meer gegevens nodig zijn om de modellen betere voorspellingen te laten maken van het smelten.

“Wat we nu op basis van beperkte gegevens vooral weten is dat het smeltseizoen in de zomer erg variabel is,” zegt hij. “Er is niet genoeg data om een trend in het recente verleden te kunnen zien.”

Warner zegt dat hij en zijn collega’s de doline de komende jaren in de gaten blijven houden. Tegelijkertijd willen ze reconstrueren hoe het meer zich heeft ontwikkeld, aan de hand van de ruimtebeelden die in de afgelopen halve eeuw zijn gemaakt. “Hoe is er zo’n dikke ijslaag ontstaan en hoe kon er zoveel water in worden opgeslagen?” is de vraag die de onderzoekers nu willen beantwoorden.

Dit artikel verscheen oorspronkelijk bij VICE US.
Volg VICE België en VICE Nederland ook op Instagram.

https://www.vice.com/nl/article/pkbz9b/in-antarctica-is-binnen-drie-dagen-een-gigantisch-meer-verdwenen

Hoe kan het zo koud zijn, als de aarde opwarmt? (OneWorld)

https://www.oneworld.nl/app/uploads/2021/05/iStock-1163607326-875x537.jpg

Ook de koude lente houdt verband met de opwarmende aarde.

Het is bijna juni en toch staat in veel huizen noodgedwongen de verwarming te loeien. Hoe is dat mogelijk, als wetenschappers ons dagelijks waarschuwen voor een opwarmende aarde? Een explainer.

Het is eind mei en buiten reikt de thermometer maar niet boven de 15 graden. April ging de boeken al in als koudste april in 35 jaar. En we stonden allemaal versteld toen de Pasen dit jaar wit kleurde. ‘Nou, doe mij maar nog maar een beetje van die klimaatverandering’, grapt je buurman. Je zucht geërgerd en begint, ‘klimaatverandering zorgt juist ook voor weersextremen…’, maar beseft dan dat je eigenlijk óók niet precies weet hoe dat zit. Want je buurman stelt best een goede vraag: hoe kan het dat ik in mei de verwarming aan heb staan terwijl de aarde opwarmt?

1,5 tot 5 graden warmer

Bij klimaatverandering denken we vaak gelijk aan opwarming. Bosbranden in Australië, Californië en de Amazone – de ‘longen van de aarde’ – lijken daarvan even logische gevolgen als onheilspellende voorbodes, net als ongekende hittegolven en kurkdroge voorjaren in ons eigen land. “Maar”, zegt meteoroloog Yannink Damen van Weeronline.nl, “als we het hebben over de opwarming van de aarde bedoelen we dat de gemiddelde temperatuur stijgt. Dat betekent dat we meer warme en droge periodes gaan zien, niet dat koud weer niet meer gaat voorkomen.”

Er is een verband tussen een opwarmend klimaat en koud weer in Nederland

In 2017 was de aarde, door menselijk toedoen, gemiddeld al een hele graad warmer dan in de jaren vóór het begin van het industriële tijdperk halverwege de achttiende eeuw. Het is waarschijnlijk dat die opwarming inmiddels met 0,2 graden per decennium doorzet. Als we de uitstoot van broeikasgassen niet terugdringen, hebben we in 2100 de grens van 1,5 graad opwarming ruim overschreden, weet het IPCC, de VN-werkgroep voor klimaatverandering. 1,5 graad opwarming is dan het beste scenario, meent een groep klimaatwetenschappers. Zij gaan in hun modellen ook uit van de mogelijkheid van een opwarming van 5 graden ten opzichte van de pre-industriële temperatuur.

Weer vs. klimaat

En laten we het weer en het klimaat ook niet door elkaar halen. Als je nu naar buiten kijkt en de regen tegen de ramen ziet slaan, dan zie je het weer – lokaal en kortstondig. Klimaat gaat over langdurige gemiddelden – temperaturen, zonuren, droogte en neerslag. Klimaatverandering gaat over de verandering van dat klimaat op wereldwijde schaal. Er is zelfs een verband tussen een opwarmend klimaat en koud weer in Nederland. Dat komt door een angstaanjagende kettingreactie op de Noordpool.

Op de Noordpool stijgt de temperatuur maar liefst twee keer zo snel

Wit ijs weerkaatst op een gezonde Noordpool het licht van de zon en daarmee haar warmte. Door temperatuurstijging smelt dit ijs en wordt het donker zeewater. Dat absorbeert zonlicht juist, waardoor temperaturen nog harder stijgen en er nog meer ijs smelt. De temperatuur op de Noordpool stijgt hierdoor maar liefst zo’n twee keer sneller dan het wereldwijde gemiddelde.

Dat zorgt ervoor dat de ‘polaire vortex’, een groot gebied met koude lucht en een lage druk dat boven de beide polen hangt, zich anders gedraagt, wat elders ter wereld voor hogere pieken (‘ruggen’) en lagere dalen (‘troggen’) in luchtdruk zorgt. Als zo’n diep dal zich ophoudt boven land op het noordelijk halfrond, kan koude lucht van de Noordpool naar zuidelijkere gebieden stromen.

https://www.oneworld.nl/app/uploads/2021/05/gif-de-aarde-warmt-op-875x656.gif

Een ‘onrustige’ polaire vortex in januari 2019 zorgt dat koude lucht (blauw) diep naar het zuiden afdaalt.

En dat zorgt er dus voor dat op een opwarmende aarde kouderecords kunnen optreden. Over het record in april was Damen overigens wel te spreken: “Ik was aangenaam verrast met de lage uitschieter”, reageert hij. Individuele temperatuurrecords zijn niet alarmerend, zolang ze in balans zijn. En dat zijn ze nu niet, zegt Damen: “We zien tegenwoordig op jaarbasis 8 keer zoveel warmterecords als kou-records.” Het warmterecord dat onder dit alles een vette streep zet: de jaren 10 vormden samen het warmste decennium ooit gemeten.

“Het weer is veranderlijk, maar ondanks zo’n wat koelere lente stijgen wereldwijde temperaturen gemiddeld gewoon door”, aldus Damen. “Als je de extremen op de lange termijn bekijkt, is duidelijk dat het vooral om warme en droge extremen gaat.” Inderdaad, het droge voorjaar van 2020, en de ongekend hete zomer van 2018. “Dat zijn tekenen dat het klimaat wel degelijk opwarmt.”

Echt mooi weer

Doordat we al drie jaar op rij in april ‘met zonder jas’ op het terras zaten, kan het weer van deze maand vreemd aanvoelen, maar voor een meimaand is het in ons koude kikkerlandje momenteel eigenlijk zo verkeerd niet. Dan hoort de temperatuur rond de 13 graden te liggen. De warme, droge lentes van de laatste jaren trokken juist een zware wissel op de Nederlandse natuur. Het grondwaterpeil daalde, moerasgebieden vielen droog en eilandjes werden vast land, waardoor ze opeens ook voor roofdieren te bereiken waren, met voor aldaar broedende vogels alle gevolgen van dien. Bomen waren na elke periode van droogte weer iets minder goed opgewassen tegen de volgende.

De natte lente heeft het grondwaterpeil goed gedaan

Vorige week constateerden natuurbeheerders opgelucht dat het grondwaterpeil op de meeste plaatsen eindelijk weer normaal te noemen is. Damen spreekt van “echt de perfecte lente” voor de natuur: er was vrij constante regenval – niet keihard en plotseling, want dan spoelt het water direct weer weg – en het was iets kouder dan gebruikelijk, met minder zonuren. “De regen kreeg niet de kans te verdampen en zakte langzaam de grond in. En je kunt het zien ook: de natuur is prachtig frisgroen.”

Ook Erik de Jonge, boswachter bij Brabants Landschap is in z’n nopjes: “Ik ben hier zo gelukkig mee.” Aan de telefoon vertelt hij dat hij zojuist van de boot stapt. “We zijn wezen kijken bij de lepelaarkolonie die hier op een eiland zit dat vorig jaar droogviel.” Vossen en andere roofdieren maakten toen de oversteek naar het eiland. “Zo’n 1 procent van de kuikens heeft dat overleefd.” Lepelaars zijn gevoelige vogels, legt De Jonge uit. Ze schrikken van zo’n tegenslag en dan is het nog maar afwachten of ze de volgende keer terugkomen. “Het had niet nog een jaar zo moeten lopen. Maar het is helemaal goed gekomen; ze zitten met z’n honderden te broeden.”

Veel zon, hoge temperaturen, hooguit ’s nachts romantisch op je dakramen een buitje – dat noemen we doorgaans mooi weer. “Maar als je het mij vraagt is dit – de afwisseling – het echt mooie weer”, aldus meteoroloog Damen. “Dit was precies wat we nodig hadden.” Vertel dat de volgende keer maar aan je buurman.

Jaarlijks sterven bijna half miljoen Europeanen door vuile lucht

Wat is er geregeld voor 700.000 ‘energiearme’ gezinnen?

Channa Brunt

Het bericht Hoe kan het zo koud zijn, als de aarde opwarmt? verscheen eerst op OneWorld.

https://www.oneworld.nl/lezen/klimaat/hoe-kan-het-zo-koud-zijn-als-de-aarde-opwarmt/

Droogte in Nederland is voorbij (NOS Binnenland)

De droogte in Nederland is voorbij. Dat komt doordat er dit voorjaar veel regen is gevallen.

Afgelopen jaren was de grond in Nederland erg droog. Een stuk droger dan normaal. De natuur en boeren hadden daar veel last van. Er viel te weinig regen en het was te warm. Daardoor stond het grondwater erg laag.

Goed nieuws

Nu staat dat grondwater overal in Nederland weer op het normale niveau. En dat is goed nieuws dus voor boeren en de natuur. Vorig jaar waren er grote natuurbranden door de droogte in Nederland.

http://feeds.feedburner.com/~r/nosnieuwsbinnenland/~4/5-lc7t7dI1M

http://feeds.nos.nl/~r/nosnieuwsbinnenland/~3/5-lc7t7dI1M/2380853

Droogte in Nederland is voorbij (NOS Jeugdjournaal)

De droogte in Nederland is voorbij. Dat komt doordat er dit voorjaar veel regen is gevallen.

Afgelopen jaren was de grond in Nederland erg droog. Een stuk droger dan normaal. De natuur en boeren hadden daar veel last van. Er viel te weinig regen en het was te warm. Daardoor stond het grondwater erg laag.

Goed nieuws

Nu staat dat grondwater overal in Nederland weer op het normale niveau. En dat is goed nieuws dus voor boeren en de natuur. Vorig jaar waren er grote natuurbranden door de droogte in Nederland.

http://feeds.feedburner.com/~r/jeugdjournaal/~4/5-lc7t7dI1M

http://feedproxy.google.com/~r/jeugdjournaal/~3/5-lc7t7dI1M/2380853

Een jaar na de gigantische Peelbrand: angst regeert nog bij omwonenden (Omroep Brabant)

Bijna een jaar geleden brak hij uit: de grootste natuurbrand ooit in Nederland. Ruim 700 hectare van natuurgebied De Peel ging in vlammen op. Het afgelopen jaar werd duidelijk dat er maatregelen nodig zijn om een nieuwe megabrand te voorkomen. Maar wat is daar nu, een jaar na dato, van te zien?

Toon Daniels uit Helenaveen woont op een paradijselijk plekje. In de vroege ochtendzon ziet hij reeën in de achtertuin. Maar een jaar geleden was dat anders. Toen likten de vlammen aan alles was Toon bezat. "Overal was het vuur te zien. Dan moet je huis en haard achterlaten."

De evacuatie had grote impact. "Ramptoeristen stonden op straat, terwijl wij weg moesten." Nog steeds is de angst voor een nieuwe brand groot. Aan de rand van zijn idyllische tuin, zijn de zwartgeblakerde bomen nog te zien.

Na de brand, die maar liefst twee maanden woedde, gingen verschillende onderzoeken van start. Een oorzaak voor de brand werd niet gevonden. Maar de onderzoekers hadden wel een mening over hoe het zo uit de hand kon lopen. En over hoe een nieuwe brand voorkomen moet worden.

Zo moet de brandweer meer middelen krijgen, een betere toegang krijgen tot het gebied en moet De Peel beter beheerd worden. Want het vuur voedde zich gulzig met woekerende adelaarsvarens en pijpenstrootjes. Maar de Peelbewoners zien nog niet veel van de maatregelen. "Het is eigenlijk nog hetzelfde als vorig jaar", zegt de buurman van Toon, Hans Rademakers.

En dus is er wantrouwen bij de bewoners. "We willen eigenlijk een contactpersoon die we kunnen bellen als we iets zien op De Peel", zegt Dirk Verberne. "Maar die is er niet."

Voor Dirk is dat moeilijk te verkroppen. "Ik ben hier opgegroeid en voel me erg vergroeid met De Peel. Het is net of je een buurman hebt die twee maanden zijn perceel heeft laten branden en daarna zegt dat het wel goed komt."

Wim van Opbergen van werkgroep Behoud de Peel is juist wel blij met hoe het een jaar later gaat op sommige plekken. "Je ziet een mooi open landschap, met water en veenmossen. Precies het plaatje zoals het zou moeten zijn." Maar het is precair. "Een droge zomer en we zouden weer terug bij af kunnen zijn."

Voor Wim is er maar één oplossing om te voorkomen dat de Peel opnieuw verzwolgen wordt door een grote natuurbrand. "Daar waar het water hoog heeft gestaan, zie je dat het vuur geen schade heeft aangericht. De Peel moet gewoon natter, het is de enige oplossing."

Staatsbosbeheer is begonnen met maaien om De Peel brandveiliger te maken. De adelaarsvarens en de pijpenstrootjes worden er weggehaald. Het zijn moeilijke keuzes voor boswachter Lieke Verhoeven. Want hoe ver ga je dan met het weghalen van natuur om brand te voorkomen? "Dat moet je per keer bekijken."

"Soms heb je het idee dat de cultuurhistorische waarde vergeten wordt."

Ook schapen grazen op delen van De Peel om het pijpenstrootje kort te houden. Volgens boswacher Lieke kan deze maatregel helpen, maar een megabrand tegenhouden doet het natuurlijk niet. Ook zij denkt dat water het belangrijkste wapen tegen brand is: "Wil je een uniek hoogveengebied als dit bewaren, dan zul je het natter moeten maken."

Maar voor een nattere Peel moeten offers gebracht worden. Niet alle bewoners zien het zitten. Ze zijn bang om te wonen naast een grote wateroppervlakte waar ze niet meer kunnen komen en waar muggen vrij spel hebben. "De Peel heeft ook een cultuurhistorische waarde", zegt bewoner Hans Rademakers. "Soms heb je het idee dat de natuur de boventoon voert en dat de cultuurhistorische waarde vergeten wordt."

Een nattere Peel zorgt voor onrust bij de boeren in de buurt, die dan minder grondwater mogen gebruiken. De felle discussie over een nattere Peel woedde al voor de brand. Het kan dus nog lang duren voordat iedereen tevreden is en De Peel weer voldoende water heeft. En deze zomer kan een nieuwe brand alweer op de loer liggen.

Omroep Brabant zendt zondag 18 april om 11.33 en 16.44 uur een documentaire van de collega's van L1 uit over de brand op De Peel.

https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/3372720/een-jaar-na-de-gigantische-peelbrand-angst-regeert-nog-bij-omwonenden