Jaarinhoud KIJK 2021 (KIJK)

Welke onderwerpen hebben het afgelopen jaar in KIJK gestaan? Je vindt het in onze jaarinhoud.

Hieronder wordt een overzicht gegeven van alle onderwerpen die we het afgelopen jaar in KIJK hebben aangesneden. De onderwerpen staan gesorteerd op alfabet per onderwerp. Door op een item te klikken, kun je een voorproefje van het artikel zien. Achter het onderwerp staat in welke KIJK-editie en vanaf welke pagina je het artikel in kwestie terugvindt.

Alle KIJK-edities uit 2021 zijn nog na te bestellen in onze webshop

Wetenschap

Biologie

Anammox-bacterie (Onderwater Ondervraagt: Laura van Niftrik) | KIJK 9/2021 | pagina 56

Bijen, foto’s van | KIJK 9/2021 | pagina 48

Bijen en hommels, intelligentie van | KIJK 11/2021 | pagina 30

Dinosaurussen, nieuwe ontdekkingen over | KIJK 2/2021 | pagina 50

DNA-analyse van oude botten | KIJK 12/2021 | pagina 22

Embryo’s in het lab kweken | KIJK Zomernummer | pagina 22

Emoties in primaten (Onderwater Ondervraagt: Mariska Kret) | KIJK Zomernummer | pagina 28

Gifslangen (Onderwater Ondervraagt: Roel Wouters) | KIJK 12/2021 | pagina 56

Kadavers onderzoeken | KIJK 9/2021 | pagina 22

Microscopische beelden, foto’s van | KIJK 2/2021 | pagina 34

Natuur tijdens lockdown | KIJK 5/2021 | pagina 58

Slijmzwammen, foto’s van | KIJK 3/2021 | pagina 34

Stofwisseling, computermodel van (Onderwater Ondervraagt: Natal van Riel) | KIJK 10/2021 | pagina 28

Virussen, voordelen van | KIJK 4/2021 | pagina 38

Zeeleven, foto’s van | KIJK Zomernummer | pagina 36

Zoogdieren, evolutie van | KIJK Zomernummer | pagina 70

Geologie

Exclaves | KIJK 1/2021 | pagina 30

Veengebied in Congo | KIJK 8/2021 | pagina 64

Water op aarde, ontstaan van | KIJK 8/2021 | pagina 30

Gezondheid

Chemogenetica | KIJK 11/2021 | pagina 58

Genetische mutaties in mensen | KIJK 5/2021 | pagina 70

Gevaren van alcohol (interview: David Nutt) | KIJK Zomernummer | pagina 44

Naaldloos injecteren (Onderwater Ondervraagt: David Fernandez Rivas) | KIJK 8/2021 | pagina 28

Nanomedicijnen | KIJK 2/2021 | pagina 30

Sporttherapieën | KIJK 10/2021 | pagina 70

Vaccins tegen infectieziekten | KIJK 12/2021 | pagina 64

Verminderde spermakwaliteit | KIJK 9/2021 | pagina 58

Zelfdokter, de opkomst van | KIJK 9/2021 | pagina 42

Zicht voor blinden | KIJK Zomernummer | pagina 50

Natuur-, en sterrenkunde

Asteroïdengevaar | KIJK Zomernummer | pagina 14

Astronomy Photographer of the Year-wedstrijd, foto’s van | KIJK 12/2021 | pagina 46

Buitenaardse intelligentie (Far Out) | KIJK 1/2021 | pagina 28

Buitenaardse intelligentie (interview: Avi Loeb) | KIJK 9/2021 | pagina 30

Dyson spheres (Far Out) | KIJK 12/2021 | pagina 28

Gravitonen, zoektocht naar (Far Out) | KIJK 3/2021 | pagina 60

Heelal, foto’s van | KIJK 1/2021 | pagina 42

Hete exoplaneten (Far Out) | KIJK 4/2021 | pagina 28

Kernfusiereactoren, foto’s van | KIJK 5/2021 | pagina 42

Knopen, wetenschap achter | KIJK 4/2021 | pagina 58

Marsmissies | KIJK 3/2021 | pagina 26

Muonen | KIJK 11/2021 | pagina 22

Organisch materiaal in de ruimte (Onderwater Ondervraagt: Inge Loes ten Kate) | KIJK 11/2021 | pagina 28

Shanghai Astronomy Museum, foto’s van | KIJK 10/2021 | pagina 50

Simulatie van het universum (Far Out) | KIJK 2/2021 | pagina 48

Simulatiehypothese | KIJK Zomernummer | pagina 100

Sterrenstelsels bereizen | KIJK 11/2021 | pagina 56

Supergeleiding | KIJK 4/2021 | pagina 70

Tijdreizen (Far Out) | KIJK Zomernummer | pagina 62

Vijfde dimensie (Far Out) | KIJK 9/2021 | pagina 28

Zwaartekrachtsecho (Far Out) | KIJK 8/2021 | pagina 50

Zwaartekrachtsmoleculen (Far Out) | KIJK 5/2021 | pagina 28

Psychologie

Bizarre neurologische aandoeningen | KIJK 2/2021 | pagina 62

Emotionele veerkracht | KIJK 3/2021 | pagina 62

Kuddegedrag in mensen | KIJK 10/2021 | pagina 38

Lieggedrag in mensen (interview: Bruno Verschuere) | KIJK 5/2021 | pagina 30

Psychopaten, misvattingen over | KIJK 1/2021 | pagina 56

Tbs-systeem (interview: Michiel van der Wolf) | KIJK 12/2021 | pagina 36

Vooroordelen, wetenschap achter | KIJK 12/2021 | pagina 42

Overig

Extreme wetenschap | KIJK 4/2021 | pagina 14

Rioolwater, analyse van | KIJK 3/2021 | pagina 48

Verspreiding van de mens | KIJK 3/2021 | pagina 70

Vleesvervangers, wetenschap achter | KIJK 1/2021 | pagina 22

Xenobots | KIJK 8/2021 | pagina 52

Technologie

Computer & internet

Cryptovaluta (interview: Alex de Vries) | KIJK 8/2021 | pagina 36

Cybercriminaliteit (interview: Daniël Verlaan) | KIJK 3/2021 | pagina 42

Internet repareren | KIJK 10/2021 | pagina 14

Touchscreens | KIJK 5/2021 | pagina 22

Veilig quantuminternet (NederTech: QuTech) | KIJK 5/2021 | pagina 56

Energie

CO2-opslag ondergronds | KIJK 12/2021 | pagina 30

Hanford Site | KIJK 9/2021 | pagina 36

Zonne-energie, nieuwe ontwikkelingen in | KIJK 3/2021 | pagina 14

Luchtvaart

Aviaton Week-wedstrijd, foto’s van | KIJK 4/2021 | pagina 30

Drone op waterstof (NederTech: NederDrone) | KIJK 3/2021 | pagina 32

Dronewedstrijd, foto’s van | KIJK 11/2021 | pagina 48

Hypersoon vliegen | KIJK 1/2021 | pagina 36

Joint Terminal Attack Controllers (JTAC) | KIJK 2/2021 | pagina 70

Learjet (Terugvlucht) | KIJK 9/2021 | pagina 62

Mi-24 Hind (Terugvlucht) | KIJK 10/2021 | pagina 62

Noodlanding op water | KIJK 12/2021 | pagina 58

Super Guppy (Terugvlucht) | KIJK 3/2021 | pagina 54

Vliegende auto (PAL-V) | KIJK 8/2021 | pagina 70

XB-70 Valkyrie (Terugvlucht) | KIJK Zomernummer | pagina 86

Robotica

Autonome robots, opkomst van | KIJK 11/2021 | pagina 14

Robots in de operatiekamer | KIJK 1/2021 | pagina 70

Ruimtevaart

James Webb Space Telescope | KIJK 12/2021 | pagina 70

Nieuwe ruimtepakken | KIJK 2/2021 | pagina 22

Verspreiding van de mens (Far Out) | KIJK 10/2021 | pagina 36

Transport

Elektrische trucks | KIJK 5/2021 | pagina 36

Fast Crew Supplier 7011 (Techspread) | KIJK 10/2021 | pagina 56

Finest Bay Project | KIJK 4/2021 | pagina 22

Geluid voor elektrische auto’s | KIJK 9/2021 | pagina 70

Nieuwe onderzeeboten | KIJK Zomernummer | pagina 64

World Solar Challenge | KIJK 11/2021 | pagina 70

Overig

Beste tech-ideeën 2020 | KIJK 1/2021 | pagina 14

Beste tech-ideeën 2021 | KIJK 12/2021 | pagina 14

Biohackers | KIJK Zomernummer | pagina 30

Hydrofoils | KIJK 3/2021 | pagina 22

Lensloze camera’s | KIJK 4/2021 | pagina 52

Mechanisme van Antikythera | KIJK 10/2021 | pagina 44

Military Visual Awards, foto’s van | KIJK 8/2021 | pagina 42

Nieuwe militaire gevechtsuitrusting | KIJK 10/2021 | pagina 22

Stad van de toekomst | KIJK 5/2021 | pagina 14

Straatstenen van bagger (NederTech: Waterweg) | KIJK 2/2021 | pagina 28

Maatschappij

Bevolking

Eugenetica | KIJK Zomernummer | pagina 56

Leven na corona | KIJK 8/2021 | pagina 22

Miljardairs, plannen van | KIJK 9/2021 | pagina 14

Milieu & klimaat

Bosbranden bestrijden | KIJK 11/2021 | pagina 36

Bosbranden voorkomen (NederTech: Overstory) | KIJK 4/2021 | pagina 50

Geo-engineering (klimaat hacken) | KIJK Zomernummer | pagina 92

Wereldbestemmingen, foto’s van | KIJK Zomernummer | pagina 78

Duurzame lijkbezorging | KIJK 2/2021 | pagina 14

Oorlog & geweld

Strijd om de Noordpool | KIJK 8/2021 | pagina 14

Tsar Bomba (kernbom) | KIJK 11/2021 | pagina 42

Vrouwelijke oorlogsmisdadigers (interview: Izabela Steflja) | KIJK 4/2021 | pagina 44

War on drugs | KIJK 5/2021 | pagina 50

Zware explosieven (interview: Karlijn Bezemer) | KIJK 1/2021 | pagina 50

Overig

Complotten over Tweede Wereldoorlog (interview: Richard Evans) | KIJK 2/2021 | pagina 42

Historie

Twintigste eeuw

Albert Ball (Terugvlucht) | KIJK 8/2021 | pagina 58

Auguste Piccard (Terugvlucht) | KIJK 4/2021 | pagina 62

Douglas Bader (Terugvlucht) | KIJK 2/2021 | pagina 56

Howard Hughes (Terugvlucht) | KIJK 11/2021 | pagina 62

Joodse knokploegen (interview: Jurryt van de Vooren) | KIJK 10/2021 | pagina 30

Operatie Entebbe (Terugvlucht) | KIJK 1/2021 | pagina 62

Vliegtuigongeluk Manchester United (Terugvlucht) | KIJK 5/2021 | pagina 62

Overig

Henrietta Lacks, biografie van | KIJK 10/2021 | pagina 58

Ben je geïnteresseerd in de wereld van wetenschap & technologie en wil je hier graag meer over lezen? Word dan lid van KIJK! 

The post Jaarinhoud KIJK 2021 appeared first on KIJK Magazine.

https://www.kijkmagazine.nl/mens/jaarinhoud-kijk-2021/

Tweede Kamerverkiezingen 2021: wat willen de politieke partijen met… dieren? (Metronieuws)

https://www.metronieuws.nl/wp-content/uploads/2021/02/Esther-Ouwehand-verkiezingen.jpg

Voor de Tweede Kamerverkiezingen hebben de politieke partijen uitgebreide verkiezingsprogramma’s samengesteld. Metro filtert deze in een serie. Hoe staan de partijen tegenover thema’s als de coronacrisis, criminaliteit en werk? Deze keer: de dieren.

Eerder stelde Metro de nieuwe partijen en hun ideeën al voor. Zij doen op 17 maart voor het eerst aan de verkiezingen mee. In totaal kun je stemmen op 37 partijen.

Ideeën en beloften richting de verkiezingen

In deze serie van 9 gaan we in op verschillende thema’s van de politieke partijen die op dit moment in de Tweede Kamer zitten. In deze aflevering: wat zijn richting de verkiezingen de ideeën, beloften en/of opvallende punten over dieren? De partijen staan op de volgorde die je op 17 maart bij de verkiezingen ook op je stembiljet zult aantreffen.

1 VVD

Lijsttrekker: Mark Rutte. Het weiden van koeien en het bemesten van grond moet zonder vergunning mogelijk zijn. Voldoende ruimte voor onze vissers om te kunnen blijven vissen. Ook komt er ruimte voor nieuwe technieken en vormen van visserij. Een internationaal verbod op wildmarkten ter bescherming van de volksgezondheid. Hogere straffen voor dierenmishandeling en een levenslang verbod op het houden van dieren voor recidivisten. Een lijst opstellen van dieren die geschikt zijn als huisdier. Dieren die niet geschikt zijn als huisdieren en niet op deze lijst staan, mogen niet meer gehouden.

Het hele verkiezingsprogramma van de VVD vind je hier.

2 PVV

Lijsttrekker: Geert Wilders. Door de PVV is er een Dierenpolitie gekomen. De capaciteit daarvan wordt uitgebreid. Dierenmishandeling is een gruwel en moet hard worden bestraft. Niet alleen met hoge gevangenisstraffen, maar ook met een levenslang verbod om dieren te houden. Invoering Snoetje & Pluisje-wet: hiermee staan we 70-plussers met een laag inkomen financieel bij in de noodzakelijke medische behandeling van hun huisdier. Overal ligt halal-vlees in de schappen, afkomstig van ritueel geslachte dieren die zonder verdoving zijn doodgebloed. In een beschaafd westers land mag dit geen plaats hebben.

Het hele verkiezingsprogramma van de PVV vind je hier.

3 CDA

Lijsttrekker: Wopke Hoekstra. Wij zetten de modernisering en innovatie van de veehouderij voort, bijvoorbeeld door via stalaanpassingen emissies verder te beperken. Het is belangrijk dat de sector zelf deze innovatie omarmt om de duurzaamheid- en dierenwelzijn doelen te behalen. Nederland zonder boeren en vissers is als het Rijksmuseum zonder Rembrandts. We moeten zuinig op hen zijn, net als op de schilderijen.

Het hele verkiezingsprogramma van het CDA vind je hier.

4 D66

Lijsttrekker: Sigrid Kaag. Bij de bouw van nieuwe projecten en bij renovatieprojecten wordt actief rekening gehouden met de leefgebieden van dieren in en rondom gebouwen. Veel natuurgebieden in Nederland zijn van elkaar gescheiden in kleine en geïsoleerde gebieden. Dit brengt dier- en plantensoorten in gevaar. Leefgebieden moeten groter. Door dieren meer restproducten te voeren, zoals voedselresten, gewasresten en insecten, komt er meer grond beschikbaar om voeding voor menselijke consumptie te telen. We willen beter omgaan met dieren in de landbouw. D66 wil een eind maken aan de bio-industrie.

Het hele verkiezingsprogramma van D66 vind je hier.

5 GROENLINKS

Lijsttrekker: Jesse Klaver. GroenLinks wil naar een systeem waarin gezondheid van mensen en dieren het uitgangspunt is, schaalvergroting niet noodzakelijk is om te overleven. Dieren zijn geen productiemiddelen die ten dienste staan van de mens, maar levende wezens die ruimte en bescherming verdienen. Voor een toekomstbestendige landbouw moet de veestapel halveren. Transport van levende dieren mag niet langer dan vier uur duren en houders van dieren worden verplicht hun dieren te beschermen tegen hittestress. Dierenfokkers en -handelaren mogen alleen werken met een vergunning waarmee strikte gezondheidsvoorwaarden worden geborgd.

Het hele verkiezingsprogramma van GROENLINKS vind je hier.

6 SP

Lijsttrekker: Lilian Marijnissen. We stoppen met de bio-industrie. Weidegang wordt verplicht. Een stevige beperking van de veestapel is nodig om verdere milieu- en klimaatschade tegen te gaan. Door een importverbod voor elke soort bont maken we Nederland bontvrij.

Het hele verkiezingsprogramma van de SP vind je hier.

7 PvdA

Lijsttrekker: Lilianne Ploumen. Voor de vissen (en het milieu) willen we de oceanen plasticvrij maken. We verbeteren dierenwelzijn in Nederland. Subsidies voor de intensieve veehouderij en dieronvriendelijke ontwikkelingen zoals luchtwassers passen daar niet bij. Nertsenfokkerijen worden in Nederland per direct verboden. Het couperen van biggenstaarten tast het welzijn van biggen aan en stopt. Een verbod op de handel en tentoonstellen van honden en katten die in Nederland niet mogen gefokt.

Het hele verkiezingsprogramma van de PvdA vind je hier.

8 ChristenUnie

Lijsttrekker: Gert-Jan Segers. De ChristenUnie staat terughoudend tegenover chimeren: mengvormen van dierlijke en menselijke cellen waarmee mogelijk menselijke organen worden gekweekt in dieren. De verkoop en het gebruik van wensballonnen wordt verboden. Het risico op natuurbranden en het verstrikt raken van dieren wordt hiermee teruggedrongen. We voeren dierrechten in voor geiten en kalveren, zodat het mogelijk wordt een plafond in te stellen voor het houden van deze dieren. Daders van dierenmishandeling krijgen een houdverbod om te voorkomen dat ze opnieuw de fout ingaan.

Het hele verkiezingsprogramma van de ChristenUnie vind je hier.

9 Partij voor de Dieren

Lijsttrekker: Esther Ouwehand. Dieren hebben het recht om te leven naar hun aard. De mens laat de dieren met rust. Zo hebben we niet te maken met een overvloed aan infectieziekten. Een radicale krimp van het aantal dieren in de veehouderij is noodzakelijk om boeren, dieren en natuur te bevrijden uit een doodlopend landbouwsysteem. De bio-industrie is letterlijk ziekmakend, er moet zo snel mogelijk een einde aan komen. Met een meer plantaardige landbouw besparen we dieren onnoemelijk veel leed. Kies partij. Kies voor de dieren. Voor de planeet. Voor jezelf.

Het hele verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren vind je hier.

10 50PLUS

Lijsttrekker: Liane den Haan. Gebruik van kunstmest en gif in de landbouw en antibiotica in de veehouderij moetsterk verminderd worden. Beperking van grootschalige intensieve veehouderij; stimulering van kleinschalige kwaliteitsbedrijven. De Nederlandse visserij moet meer steun krijgen tegen onredelijke Europese maatregelen.

Het hele verkiezingsprogramma van 50PLUS vind je hier.

11 SGP

Lijsttrekker: Kees van der Staaij. Met investeringsregelingen, omschakelvergoedingen en garantstellingen kunnen ondernemers ondersteund worden bij het nemen van milieu- en dierenwelzijnsmaatregelen en herinrichting van hun bedrijf. Dieren behoren tot Gods schepping en hebben een eigen intrinsieke waarde. We mogen ze gebruiken, maar zeker niet misbruiken. Het massaal doden van vee en vernietigen van vlees (om economische redenen) bij uitbraken van dierziekten mag nooit meer voorkomen. Nederland moet zich daarvoor inzetten in Brussel. Het aantal proefdieren moet echt omlaag. De veiligheid van mensen mag daar echter niet door in gevaar komen (dus investeren in alternatieven).

Het hele verkiezingsprogramma van de SGP vind je hier.

12 DENK

Lijsttrekker: Farid Azarkan. Verregaande maatregelen om de dierdichtheid en intensiviteit van de landbouw terug te dringen. Zo wordt het stikstofprobleem opgelost en kleinschaligere landbouw bewerkstelligd. Versterking van hoogwaardige natuurgebieden.

Het hele verkiezingsprogramma van DENK vind je hier.

13 Forum voor Democratie

Lijsttrekker: Thierry Baudet. Minder management en meer handhavers voor dierenwelzijn. Strenger straffen voor ernstige mishandeling / verwaarlozing van dieren. Aanpakken doorfokken van dieren met erfelijke aandoeningen. Bescherming boeren en veehouders tegen de wolf. De maximale gevangenisstraf voor het (ernstig) mishandelen of verwaarlozen van een dier moet worden verhoogd van drie naar vijf jaar. Dierenbeulen krijgen een levenslang verbod op het houden van dieren. Dieren die in omheind gebied leven, zoals de Oostvaardersplassen, laten verhongeren is niet aanvaardbaar.

Het hele verkiezingsprogramma van Forum voor Democratie vind je hier.

Tweede Kamerverkiezingen 2021: wat willen de politieke partijen met… de coronacrisis?

https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/binnenland/2021/03/tweede-kamerverkiezingen-2021-wat-willen-de-politieke-partijen-met-dieren/

Rook bosbranden verspreidt mogelijk besmettelijke ziektes (BNR Wetenschap Vandaag podcast)

Dankzij de nieuwste technologie konden onderzoekers de rook van bosbranden beter onderzoeken dan ooit. Ze vonden in de grote pluimen honderden verschillende bacteriën en schimmels en zelfs bij hele intense branden was een groot deel gewoon nog in leven.

Er moet nog uitgebreider onderzocht worden hoe gevaarlijk de verspreiding van elk van de microben voor ons is en welke afstand ze kunnen afleggen op deze manier, maar de onderzoekers vermoeden dat deze route een mogelijke verklaring kan zijn voor onverklaarbare uitbraken van infectieziektes op sommige plekken.

Meer lezen over het onderzoek kan hier: Wildfire smoke, a potential infectious agent.

https://www.bnr.nl/podcast/wetenschap-vandaag/10429162/rook-bosbranden-verspreidt-mogelijk-besmettelijke-ziektes

Rook bosbranden verspreidt mogelijk besmettelijke ziektes (BNR Wetenschap Vandaag podcast)

Mede mogelijk gemaakt door: Broadwick

Dankzij de nieuwste technologie konden onderzoekers de rook van bosbranden beter onderzoeken dan ooit. Ze vonden in de grote pluimen honderden verschillende bacteriën en schimmels en zelfs bij hele intense branden was een groot deel gewoon nog in leven.

Er moet nog uitgebreider onderzocht worden hoe gevaarlijk de verspreiding van elk van de microben voor ons is en welke afstand ze kunnen afleggen op deze manier, maar de onderzoekers vermoeden dat deze route een mogelijke verklaring kan zijn voor onverklaarbare uitbraken van infectieziektes op sommige plekken.

Meer lezen over het onderzoek kan hier: Wildfire smoke, a potential infectious agent.

https://www.bnr.nl/podcast/wetenschap-vandaag/10429162/rook-bosbranden-verspreidt-mogelijk-besmettelijke-ziektes

Wat weten we over klimaatverandering (Klimaatverandering blog)

Wat weten we zoal over de huidige klimaatverandering, ondanks de complexiteit van het klimaatsysteem? De kortst mogelijke samenvatting komt hierop neer:

  • Het warmt op
  • Dat komt door de mens
  • Dat heeft verstrekkende gevolgen
  • Er zijn dingen die we kunnen doen om de risico’s te beperken

In het publieke debat lopen de meningen over klimaatverandering sterk uiteen, ook over feitelijke aspecten die wetenschappelijk gezien heel helder zijn. Voor een zinnige maatschappelijke discussie is het belangrijk om de wetenschappelijke inzichten goed in beeld te hebben. De basis van onze kennis is in de 19de eeuw gelegd door bekende en minder bekende natuurkundigen. Toen al werd voorspeld dat de uitstoot van CO2 tot opwarming van de aarde zou leiden, lang voordat dat door metingen zou worden bevestigd. Ook in het verre verleden blijkt CO2 vaak een sleutelrol te hebben vervuld in de forse klimaatveranderingen die de aarde heeft doorgemaakt. De huidige opwarming gaat naar verhouding pijlsnel en wordt hoofdzakelijk door menselijke activiteit veroorzaakt.

Dit is een korte samenvatting van wat in meer detail wordt besproken in het boek Wat iedereen zou moeten weten over klimaatverandering (verschenen bij Prometheus) en in het hoorcollege Kennis van klimaat (verschenen bij Home Academy).

Inhoudsopgave

  1. Het broeikaseffect
  2. De rol van CO2 in het klimaat
  3. Het klimaat verandert in hoog tempo
  4. Oorzaken van klimaatverandering
  5. Toekomstprojecties
  6. Gevolgen van klimaatverandering
  7. Er zijn dingen die we kunnen doen

En een uitgebreide opsomming van aanbevolen literatuur en websites.

Deze blogpost is ook te lezen op de statische pagina wat weten we en te downloaden als brochure (15 pagina’s) of (een verkorte versie) als factsheet factsheet. 

1 Het broeikaseffect

Al sinds de 19e eeuw weten we dat sommige gassen, zoals kooldioxide, methaan en waterdamp, warmtestraling absorberen. Als een soort ‘deken’ beperken broeikasgassen daardoor het warmteverlies van een planeet. Zonder broeikaseffect zou het aardoppervlak gemiddeld zo’n 33°C kouder zijn. Door meer broeikasgassen in de atmosfeer te brengen maken we die figuurlijke deken dikker, waardoor de aarde meer warmte vasthoudt. CO2 speelt hierbij de belangrijkste rol; de hoeveelheid waterdamp – eveneens een zeer sterk broeikasgas – fungeert als een versterkende factor, aangezien warme lucht meer waterdamp kan bevatten. Al in 1896 berekende Svante Arrhenius dat de uitstoot van CO2 als gevolg van de toenemende industrialisatie tot opwarming zou leiden. Die voorspelling bleek vele decennia later inderdaad uit te komen.

https://klimaatverandering.files.wordpress.com/2020/12/tekening-1-temperatuur-van-de-aarde.png?w=1024

De drie factoren die de gemiddelde oppervlaktetemperatuur van een planeet bepalen: de inkomende zonnestraling; het aandeel daarvan dat gereflecteerd wordt; de warmtestraling van de planeet zelf. Broeikasgassen beïnvloeden hoeveel van de warmtestraling daadwerkelijk de planeet verlaat. Illustratie door Marije Mooren.

2 De rol van CO2 in het klimaat

De CO2-concentratie stijgt ongekend snel en is nu aanzienlijk hoger dan in de afgelopen paar miljoen jaar is voorgekomen. De koolstofatomen in de CO2 wijzen uit dat deze toename voornamelijk is veroorzaakt door het verbranden van fossiele brandstoffen zoals olie, gas en steenkool. Daarnaast komt het vrij bij ontbossing. De CO2 die we uitstoten wordt voor ongeveer de helft opgenomen door oceanen (die daardoor verzuren) en door extra plantengroei. De andere helft blijft voor lange tijd, een deel zelfs vele duizenden jaren, in de atmosfeer. Ook in het verre verleden hebben veranderingen in het CO2-gehalte van de atmosfeer grote invloed gehad op het klimaat.

https://klimaatverandering.files.wordpress.com/2020/12/historie-co2-concentratie-in-de-atmosfeer-2019.png?w=500

De CO2-concentratie over de afgelopen 800.000 jaar op basis van luchtbelletjes in ijsboorkernen en recent op basis van directe observaties in de atmosfeer. Grafiek door Jos Hagelaars op basis van publiekelijk beschikbare data.

3 Het klimaat verandert in hoog tempo

Het aardoppervlak is nu ruim 1°C warmer dan in de tweede helft van de 19e eeuw, toen met systematische metingen is begonnen. Dat lijkt weinig, maar bedenk dat tijdens de laatste ijstijd het aardoppervlak ‘slechts’ een graad of vijf kouder was dan nu. Vanwege natuurlijke variatie gaat de opwarming niet monotoon, maar met ups en downs. Als gevolg van de opwarming krimpen gletsjers, neemt de hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied af, smelt er steeds meer ijs van de grote ijskappen, stijgt de zeespiegel en treden er allerlei veranderingen op in ecosystemen.

https://klimaatverandering.files.wordpress.com/2020/12/mondiale-temperatuur-2019.png?w=500

De geobserveerde opwarming van de aarde van 1850 tot 2019. De dikke, zwarte lijn is een lopend gemiddelde van de jaarlijkse waarden (dunne, gekleurde lijnen) van verschillende onderzoeksgroepen. Grafiek door Jos Hagelaars op basis van publiekelijk beschikbare data.

4 Oorzaken van klimaatverandering

Klimaatmodellen, waarin de kennis van het klimaatsysteem in wiskundige formules is gevat, kunnen het geobserveerde temperatuurverloop goed simuleren – maar alleen als zowel natuurlijke als menselijke factoren worden meegenomen. De klimaatmodellen bevestigen wat te verwachten is op basis van welbegrepen natuurkundige theorie. Ook zijn veel klimaatveranderingen uit het verre verleden alleen te verklaren door een aanzienlijke invloed van CO2. Daarnaast wordt de menselijke oorzaak van de huidige opwarming bevestigd door specifieke ‘vingerafdrukken’ van het versterkte broeikaseffect. Zo blijkt uit metingen vanaf satellieten en vanaf de grond dat de aarde inderdaad meer warmtestraling vasthoudt, precies in die golflengten waar CO2 en andere broeikasgassen de straling absorberen.

https://klimaatverandering.files.wordpress.com/2020/12/vergelijking-observaties-klimaatmodellen-2019.png?w=500

De verandering in de mondiaal gemiddelde temperatuur sinds 1880 op basis van waarnemingen (dunne, zwarte lijn) en modellen (dikke, blauwe lijn is het modelgemiddelde; lichtblauwe gebied is de modelspreiding). Grafiek door Jos Hagelaars op basis van Lewandowsky et al.

Natuurlijk zijn er naast broeikasgassen ook andere factoren die het klimaat beïnvloeden. Zo zorgen vulkaanuitbarstingen voor een tijdelijke afkoeling doordat de uitgestoten zwaveldeeltjes zonlicht weerkaatsen. Ook bij veel menselijke activiteiten komen dergelijke aerosolen vrij, waardoor het opwarmende effect van broeikasgassen enigszins wordt getemperd. De zonneactiviteit varieert over een elfjarige cyclus, maar is sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw juist iets gedaald. Andere natuurlijke processen opereren veel te langzaam om de naar geologische maatstaven pijlsnelle opwarming te kunnen verklaren.

https://klimaatverandering.files.wordpress.com/2020/12/opwarming-mens-natuur-carbonbrief-kleur.png?w=500

De invloed van de zon, vulkanen, broeikasgassen, en aerosolen op de temperatuurverandering van 1850 tot 2017, op basis van een statistische methode die de beste match bepaalt tussen die verschillende factoren en de observaties (zwarte cirkels). Grafiek door Jos Hagelaars op basis van Zeke Hausfather op CarbonBrief.

5 Toekomstprojecties

De opwarming die we in de toekomst kunnen verwachten hangt sterk af van de hoeveelheid broeikasgassen die wij met z’n allen nog gaan uitstoten. Daarom kunnen er alleen conditionele voorspellingen (als …, dan …) worden gedaan, gebaseerd op mogelijke emissiescenario’s. Als de emissies heel snel worden teruggeschroefd (zoals in het RCP2.6 scenario, blauw in de grafiek) kan de opwarming beperkt blijven tot onder twee graden ten opzichte van het pre-industriële niveau. Zonder enige vorm van klimaatbeleid (zoals in het RCP8.5 scenario, rood in de grafiek) zal de aarde aan het eind van deze eeuw zo’n drieënhalf tot zes graden zijn opgewarmd. Er is dus nog een behoorlijke onzekerheidsmarge voor de mate van opwarming. Dat komt omdat we niet precies weten hoe gevoelig het klimaat is voor veranderingen in bijvoorbeeld de CO2-concentratie. Niettemin is het duidelijk dat een heel forse emissiereductie nodig is om de opwarming tot maximaal twee graden te beperken.

https://klimaatverandering.files.wordpress.com/2020/12/srocc-spm1-figuur-1a-oppervlakte-temperatuur-kleur.png?w=500

Toekomstprojecties van de opwarming na 2005 op basis van twee verschillende emissiescenario’s: RCP2.6 met ambitieus klimaatbeleid en RCP8.5 zonder klimaatbeleid. De grafiek begint in 1950, toen de aarde al een paar tienden van een graad warmer was dan eind 19de eeuw. Grafiek door Jos Hagelaars op basis van figuur 1a uit IPCC SROCC 2019.

6 Gevolgen van klimaatverandering

Elk aspect van het leven wordt direct of indirect door klimaatverandering beïnvloed. Door de hogere temperaturen neemt de verdamping toe, wat tot droogte kan leiden en daardoor bijvoorbeeld tot een grotere kans op bosbranden. Extreme neerslag neemt echter eveneens toe, met wateroverlast tot gevolg. Door het uitzetten van het warmere water en het smelten van ijs stijgt de zeespiegel. De natuur kan in veel gevallen de snelle veranderingen van het klimaat niet bijbenen. De meeste koraalriffen, ook wel bekend als de kraamkamer van de oceanen, zullen het einde van deze eeuw waarschijnlijk niet halen. De voedselproductie kan door klimaatverandering onder druk komen te staan, al is dat sterk afhankelijk van de regio. Door bijvoorbeeld ondervoeding, wateroverlast en een groter verspreidingsgebied van bepaalde infectieziekten beïnvloedt klimaatverandering ook de volksgezondheid. In sommige gebieden kan de hitte zelf levensbedreigend worden.

Veel bestaande problemen worden door klimaatverandering verergerd, bijvoorbeeld honger, armoede, gezondheid, natuurrampen, maatschappelijke ontwrichting, en dergelijke. De gevolgen hangen natuurlijk sterk af van de mate van opwarming. En die hebben we – gelukkig – grotendeels zelf in de hand.

7 Er zijn dingen die we kunnen doen

We zullen ons hoe dan ook moeten aanpassen aan een veranderend klimaat. Om de opwarming te beperken zullen we daarnaast de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen fors moeten reduceren. Aangezien we nu nog voornamelijk van fossiele brandstoffen afhankelijk zijn is een energietransitie daarvoor van wezenlijk belang. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor energie-efficiëntie, maar desondanks is de verwachting dat de mondiale vraag naar energie vooralsnog fors zal toenemen. Als onderdeel van de transitie zullen we een groter deel van de energievraag gaan afdekken met elektriciteit, en voor specifieke toepassingen wellicht met waterstof of biomassa. Windenergie en zonne-energie zijn bekende duurzame energiebronnen met een zeer lage CO2-uitstoot per kWh aan opgewekte elektriciteit. De snelle kostendaling hiervan heeft zelfs experts verrast.

De uitdaging is van een dusdanige omvang dat we ook minder populaire opties, zoals biomassa, CO2-opslag en kernenergie, zullen moeten overwegen, natuurlijk met open oog voor de voor- en nadelen die aan elke energiebron kleven. Hoe meer opties we uitsluiten van het palet aan oplossingen, hoe moeilijker het wordt om de CO2-uitstoot daadwerkelijk naar nul te brengen. Naast de energietransitie zullen we ook kritisch moeten kijken naar het landgebruik, en bijvoorbeeld ontbossing zoveel mogelijk tegengaan.

Technisch en economisch is er veel mogelijk, maar de politieke en maatschappelijke werkelijkheid blijkt weerbarstig: wereldwijd is de uitstoot nog nauwelijks gereduceerd (afgezien van de tijdelijke daling door de coronacrisis). Het tempo waarin we de omslag naar een CO2-neutrale economie maken beïnvloedt de mate van opwarming waarmee de mensheid voor vele duizenden jaren te maken zal hebben.

https://klimaatverandering.files.wordpress.com/2020/12/wind-at-sea.jpg?w=500

Windturbines op zee. Illustratie CC Andreas Klinke Johannsen

Nawoord

Laten we, juist in tijden van crisis, het hoofd helder houden en vertrouwen op de wetenschap als methode bij uitstek om de werkelijkheid om ons heen te begrijpen. Vervolgens kunnen we, mede op basis van die wetenschappelijke informatie, bepalen hoe we met de crisis om willen gaan. In de politieke besluitvorming daarover kunnen we het natuurlijk hartgrondig met elkaar oneens zijn. Maar een gedeelde visie op de werkelijkheid, zoals de wetenschap die met enig voorbehoud en voortschrijdend inzicht verschaft, is daarbij onontbeerlijk. Complottheorieën en wetenschapsontkenning kunnen we missen als kiespijn.

Dit schreef ik in het kader van de coronacrisis, maar het is evenzeer van toepassing op klimaatverandering.

Aanbevolen literatuur

Overview rapporten van overkoepelende organisaties zoals het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) of Nationale Wetenschapsacademies geven een heel doorwrocht overzicht van de stand van de wetenschap.

Websites van overheidsinstanties geven doorgaans een goed en neutraal overzicht van de beschikbare kennis. Relevante Nederlandse instituutswebsites zijn bijvoorbeeld:

  • Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, KNMI: uitleg over veranderingen in het klimaatsysteem. Wekelijks klimaatbericht.
  • Planbureau voor de Leefomgeving, PBL: uitleg over beleidsmaatregelen op het gebied van klimaat, leefomgeving en energie.
  • Compendium voor de Leefomgeving, CLO: feiten en cijfers over klimaatverandering en het energiesysteem.

Op internet is ontzettend veel informatie te vinden over klimaatverandering, maar met veel variatie in de betrouwbaarheid. Enkele websites die zich baseren op de wetenschappelijke inzichten zijn de volgende:

  • Klimaatverandering: context, reflectie & discussie. Dit is het blog dat ik samen met drie anderen onderhoud. Een lijst met blogposts, gerangschikt naar onderwerp, is hier te vinden.
  • Skeptical Science: getting skeptical about global warming skepticism. Met name de lijst met veelgehoorde misvattingen – en de wetenschappelijke context ervan – is heel handig.
  • Real Climate: climate science from climate scientists. Diepgravende artikelen over klimaatwetenschap.
  • Carbon Brief: clear on climate. Goed leesbare artikelen over alle aspecten van klimaatverandering.
  • Climate Feedback: a scientific reference to reliable information on climate change. Kritische beschouwing van Engelstalige media artikelen.
  • Milieucentraal: praktisch over duurzaam. Een schat aan informatie over de milieueffecten van zo ongeveer alles.
  • Klimaathelpdesk: Antwoorden van wetenschappers op al je vragen over klimaatverandering.

Nederlandstalige boeken:

Engelstalige tekstboeken:

 

https://klimaatveranda.nl/2020/12/15/wat-weten-we-over-klimaatverandering/