Hoe we de onzichtbare vijand met een hamer platslaan (Kennislink)

In de persconferenties van premier Rutte en minister De Jonge komen ontzettend veel metaforen en frames voorbij. Welke zijn succesvol en welke niet? Dragen ze bij aan de begrijpelijkheid? En kunnen we misschien nog wat leren van complottheorieën?

Persconferentie van premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (VWS) op 17 november 2020: ‘Sinterklaas doet de inkopen alleen’/ ‘We wedden op zoveel mogelijk paarden’ (vaccins).

In maart was het virus nog met een ‘gevaarlijke opmars’ bezig, daarna werd het een ‘mammoettanker’, en nu hebben we een ‘grote hamer’ nodig om hem ‘plat te slaan’. Politici gebruiken allerlei metaforen in de communicatie over het coronavirus. Jaap de Jong, hoogleraar journalistiek en nieuwe media aan de Universiteit Leiden, kan er veel over vertellen. Voor het tijdschrift Onze Taal maakte hij een analyse van alle coronapersconferenties tot nu toe.

In die verzameling van 140 duizend woorden viel hem vooral op hoeveel variatie er is in het metafoorgebruik van de politici. Bovendien zag hij een ontwikkeling: werden we in het begin nog overvallen door een onzichtbare vijand, gedurende de coronacrisis kregen we steeds meer grip op de zaak. Althans, als we de frames mogen geloven.

Eerste golf: ‘intelligente lockdown’

Tijdens de eerste golf wisten we nog heel weinig over het virus, en dat zie je terug in de taal. Volgens De Jong gebruikten de sprekers in de eerste persconferenties daarom vooral oorlogs- en plaagmetaforen. Dat zijn veelgebruikte metaforen die je door kunt trekken tot een heel netwerk van gelijke woorden. Op dat moment ontstaat een frame. Het virus was een ‘onzichtbare vijand’, een ‘gevaarlijke tegenstander’ die bovendien menselijke eigenschappen krijgt toegekend: ‘Als we verslappen slaat het virus zijn slag’. Het is ook een virus dat zomaar over kan springen als je te dicht bij elkaar komt – als een plaag.

Dat oorlogsframe kom je ook veel tegen in andere landen, met name Frankrijk, Engeland en de Verenigde Staten. Opvallender was het frame van de ‘intelligente lockdown’, waarmee Nederland zich onderscheidde. De Jong: “Daarbij hoort het beeld van slimme Nederlanders. Dat is ook wat Rutte zegt in een van de eerste persconferenties: ‘Wij zijn een nuchter volkje. We zitten niet te wachten op symboolmaatregelen.’ En eind maart paait hij ons wanneer hij Nederlanders ‘volwassen trotse mensen’ noemt. Maar opvallend: na de zomer verdween het begrip ‘intelligente lockdown’, en ook de kwalificatie ‘slim’ hebben ze niet meer in de mond genomen.”

Zomerstop: reis- en watermetafoor

Wat De Jong ook opviel, was dat de premier graag metaforen gebruikt die passen bij de tijd van het jaar. In augustus zegt Rutte ‘ik hoop van harte dat het virus het rugzakje pakt en vertrekt, maar op dit moment wijst niets daarop’. En op 1 september: ‘het virus heeft geen paspoort; het gaat over alle grenzen heen’. Ook het frame van een bosbrand is populair in de zomer: het virus kan zomaar weer oplaaien. Minister De Jonge zegt: ‘We moeten het virus uitstampen waar het oppookt’.

In diezelfde zomer gebruikte De Jonge ook nog een oer-Hollandse metafoor, weet De Jong. Op 24 juni zegt hij: ‘vergelijk het met onze eeuwenlange strijd tegen het water, die heeft ons de reputatie gegeven de voeten droog te kunnen houden. Dat deden we door dijken te bouwen. Vandaag zijn wij samen die dijk die de tweede golf buiten de deur kan houden’. “Framing-technisch gezien is dat natuurlijk een hele mooie. Je weet: er hoeft maar één klein stukje door te breken en dan is het meteen gedaan. De boodschap is helder: je bent op je kleine plaatsje zelf verantwoordelijk voor je eigen gedrag – en dat heeft grote gevolgen.”

De metafoor van de hamer komt voort uit een beroemd geworden artikel van de Frans-Spaanse schrijver en onderzoeker Tomas Pueyo, De hamer en de dans, waarin hij zegt dat we het virus eerst zo hard mogelijk moeten raken, en in de periode die volgt het virus in bedwang moeten houden door te dansen: balanceren tussen economische- en gezondheidsmotieven. Op de vooravond van de strengere maatregelen werd hij hierover geïnterviewd bij EenVandaag.

Tweede golf: routekaart en gereedschapskist

Inmiddels zitten we in de tweede golf en wordt de indruk gewekt van controle over de situatie. “Die routekaart is ook al in de eerste golf genoemd, maar toen werd nog vooral de onzekere route benadrukt. Rutte zegt in maart: ‘er is geen tomtom die zegt waar de volgende straat precies is’ en ‘we varen op zicht’. Maar in oktober is die routekaart veel verder uitgewerkt, en verschijnen er uitgebreide schema’s in de kranten. Dus we zien een verschuiving van onzekerheid naar controle.”

In hetzelfde rijtje van controlemiddelen past het ‘coronadashboard’, de ‘gereedschapskist’ van de ‘man met de hamer’, zegt De Jong. Hij verwijst daarmee naar Rutte en zijn uitspraak op 20 oktober, de vooravond van de strengere maatregelen: ‘De hamer waarmee we het virus moeten platslaan, moet groot genoeg zijn om dat nu ook echt te bereiken’. “Daarmee zegt Rutte eigenlijk: het is nu klaar met de hamertjes tik en de kleine hamers. Strengere maatregelen zijn nu noodzakelijk.”

Begrijpelijke taal?

Naar aanleiding van de hamer-metafoor brak er een discussie los in de media of de taal van de politici wel duidelijk genoeg is. De Jong is het niet eens met die kritiek: “Mijn analyse is dat de persconferenties niet te moeilijk zijn. De zinnen zijn niet te lang en er is weinig jargon te horen. Als Rutte wel een term noemt als het ‘reproductiegetal r’ dan licht hij dat toe. Wel gaan ze nogal los met de creatieve uitdrukkingen, de metaforen. Daar hebben ze niet op bezuinigd.”

Is dat eigenlijk een probleem? Zijn die metaforen wel voor iedereen even begrijpelijk? De Jong ziet wel een risico voor laaggeletterden en migranten die de taal nog niet volledig beheersen. “Maar die discussie heb je ook altijd na de troonrede, en die ga je toch ook niet voorlezen in kleutertaal. Bovendien staat er na elke persconferentie een samenvatting in eenvoudige taal op rijksoverheid.nl.”

Rob Jetten, de fractievoorzitter van D66, herhaalde in een interview met RTL Nieuws over dividendbelasting in 2018 drie keer hetzelfde antwoord. Dat kwam hem op kritiek te staan over zijn manier van communiceren.
Publiek Domein

De Jong: “Ze doen iedere persconferentie wel hun best om één frame te kiezen, dat zowel in het verhaal van Rutte als De Jonge terugkomt. Dat is waarschijnlijk het werk van hun speechschrijvers. Bovendien moeten ze toch elke keer weer antwoord geven op dezelfde soort vragen. En je wilt niet als een Rob Jetten steeds het hetzelfde antwoord herhalen, want dan krijg je de bijnaam Robot Jetten. Je kunt er alles over zeggen, maar Rutte en De Jonge zijn wel creatief met taal.”

Niet elk frame is even succesvol

Sarah Gagestein – auteur van meerdere boeken over framing – vindt dat er ook wel iets te zeggen is voor één vaste metafoor. “Dan heb je tenminste één duidelijk verhaal. Bovendien waren niet alle frames die tot nu toe voorbijkwamen even sterk.” Gagestein adviseert bedrijven en organisaties in de manier waarop zij framing in kunnen zetten in hun communicatie. Ze dacht mee aan een advies voor het Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) over de coronacommunicatie. De kern was: vertel vooral wat je wél wilt dat mensen doen, en minder wat je niet wilt. “Als je tegen kinderen zegt ‘niet rennen op de gang’, dat gaan ze geheid rennen op de gang. Dat werkt niet alleen bij kinderen zo, het is hoe ieders brein werkt.”

En sommige metaforen werken beter dan andere. De routekaart die nu veel langskomt is bijvoorbeeld wel een sterke metafoor volgens Gagestein. “Je weet waar je naartoe gaat en dat je onderweg de route kunt aanpassen, door een kortere of veiligere route te nemen. Die metafoor heeft manoeuvreerruimte, je kunt er meerdere kanten mee op.” De oorlogsmetafoor vindt ze minder geschikt, dus ze is blij dat Nederland daarvan af is gestapt: “Het beeld van een vijand die we moeten verslaan komt niet echt binnen als het enige wat je kunt doen is thuis op de bank hangen en afwachten. En er komt natuurlijk helemaal geen beslissende eindstrijd. Het doet me iets te veel denken aan de ‘war on terror’ en de ‘war on drugs’, die we ook nooit hebben gewonnen. Hij is al met al best wel tricky, want hoe strijd je tegen een onzichtbare vijand? Dat kan mensen wanhopig maken, en dan haken ze af.”

Leren van complottheorieën

Dat er ook een groep mensen is die afhaakt, zagen we de afgelopen periode met protestacties in Den Haag en socialmedia-acties als #ikdoenietmeermee. Hoe kun je communicatie zo inzetten dat mensen niet afhaken? Gagestein benadrukt dat taal nu ook weer niet zo sturend is, dat het allesbepalend is (‘gelukkig niet’). Maar er schuilt wel een gevaar in het niet goed uitleggen van frames, want dan gaan mensen er hun eigen invulling aan geven. “Neem het ‘nieuwe normaal’, dat vind ik een typisch rookgordijn-woord: dat is voor iedereen wat anders. Voor veel mensen is het een schrikbeeld: het staat voor alle fijne dingen die ze niet meer mogen en die in hun ogen nooit meer terugkomen. Gezellig in een kring koffiedrinken of iemand die je lang niet gezien hebt, stevig in de armen vallen.”

Als je als politicus een frame gebruikt, moet je deze dus wel goed ‘uitpakken’, duidelijk de ingrediënten van het verhaal op tafel leggen. In die zin kunnen politici eigenlijk wel wat leren van complottheorieën, denkt Gagestein. “Die maken heel duidelijk gebruik van storytelling: je hebt een duidelijk issue, een slechterik – vaak de overheid – en een slachtoffer. Het zijn moderne sprookjes. Ik zeg niet dat je zulke sprookjes moet gaan vertellen. Maar wat je ervan kunt leren is dat je niet moet beginnen met die nuances, maar met een helder verhaal. En daar kan je dan de mitsen en maren aan vastplakken. Dan heb je meer kans dat het verhaal ook echt blijft hangen bij het grote publiek.”

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/hoe-we-de-onzichtbare-vijand-met-een-hamer-platslaan/

Frankrijk en Griekenland bieden hulp aan Turkije (DutchTurks)

Frankrijk en Griekenland hebben na de krachtige aardbeving vrijdag op zo’n 17 kilometer van de Turkse kust hulp aangeboden aan de Turkse autoriteiten, mocht het nodig zijn. UPDATE 15:02: aan de gevolgen van de aardbeving zijn 4 mensen overleden en 120 mensen gewond geraakt.

Turkije werd vrijdagmiddag opgeschrikt door een aardbeving aan de westkust met een kracht van 6,6 op de schaal van Richter. In Turkije zijn tot dusver zes gebouwen ingestort. Ook op het Griekse eiland Samos heeft de aardbeving schade veroorzaakt.

Griekenland en Frankrijk hebben vanmiddag aangeboden om, mocht het nodig zijn, Turkije bij te staan. De Franse minister van Binnenlandse Zaken Darmanin reageerde op Twitter “Een krachtige aardbeving heeft zojuist Turkije en de Griekse eilanden getroffen. Frankrijk staat naast de Turkse en Griekse volkeren om deze vreselijke beproeving het hoofd te bieden. Als de regeringen van deze landen het wensen, kan Franse hulp onmiddellijk ter plaatse worden gezonden.

Griekenland en Frankrijk staan momenteel niet op goede diplomatieke voet met Turkije, maar zijn wel solidair in tijden van crisis. Bij de verwoestende bosbranden in Griekenland in 2018 stelde Turkije haar blusvliegtuigen beschikbaar aan de Grieken.

Some buildings collapsed in Turkey after a massive earthquake in the Aegean Sea rattled the country’s west pic.twitter.com/WvPxe8FdFe

— TRT World (@trtworld) October 30, 2020

İzmir depremine canlı yayında yakalandı!

Oyun yayını yaparken depreme yakalanan genç, 'Deprem oluyor' çığlıklarıyla dışarıya kaçtı https://t.co/1JXLijvXjW pic.twitter.com/naxEx9X6kd

— CNN TÜRK #MaskeniTak

https://s.w.org/images/core/emoji/13.0.0/72x72/1f637.png

(@cnnturk) October 30, 2020

Het bericht Frankrijk en Griekenland bieden hulp aan Turkije verscheen eerst op DutchTurks.nl | Nieuws & Opinie.

https://dutchturks.nl/frankrijk-en-griekenland-bieden-hulp-aan-turkije/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=frankrijk-en-griekenland-bieden-hulp-aan-turkije

Wekdienst 27/10: Persmoment coronamaatregelen • Uitspraak bioscoopmoorden (NOS journaal)

Goedemorgen! Premier Rutte en minister De Jonge van Volksgezondheid geven weer een persconferentie over coronamaatregelen. En in Groningen doet de rechtbank uitspraak in de zaak over de bioscoopmoorden.

Vanochtend breekt op veel plaatsen af en toe de zon door. De meeste buien zijn verdwenen, minima rond de 8 graden. Overdag af en toe zon, tegen de avond gaat het vanuit het zuidwesten regenen. Bij een stevige zuidenwind wordt het een graad of 12.

Ga je de weg op? Hier vind je het overzicht van de werkzaamheden. Check hier de dienstregeling voor het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Premier Rutte en minister De Jonge van Volksgezondheid houden rond 19.00 uur een kort persmoment over de coronamaatregelen. De verwachting is dat ze geen nieuwe regels zullen aankondigen, omdat het te vroeg is om te zeggen of de bestaande maatregelen effectief zijn. Het is te volgen via de NOS- site en app en NPO Nieuws. Ook wordt er meer duidelijk over de mogelijke verruimingen van het corona-steunpakket. Om 13.15 uur maken de ministers Wiebes, Hoekstra en Koolmees bekend welke extra maatregelen worden getroffen voor getroffen ondernemers. De rechtbank Groningen doet uitspraak in de zaak van de zogenoemde bioscoopmoorden, waarbij een echtpaar werd doodgestoken. Het Openbaar Ministerie eist tbs met dwangverpleging, omdat de verdachte ontoerekeningsvatbaar zou zijn. In Vaticaanstad vindt de eerste hoorzitting plaats in een proces over seksueel misbruik binnen het Vaticaan. De zaak gaat over misbruik door een priester en het jarenlang bewust toedekken daarvan.

Wat heb je gemist?

De Amerikaanse Senaat heeft ingestemd met de benoeming van Amy Coney Barrett bij het Hooggerechtshof, met 52 stemmen voor en 48 tegen. De conservatieve Barrett is voorgedragen door president Trump. Het is zijn derde benoeming bij het Hooggerechtshof, dat nu een duidelijke conservatieve meerderheid heeft: zes conservatieve rechters tegenover drie progressieve. Ze zijn allemaal voor het leven benoemd. Nooit eerder werd een benoeming zo kort voor de verkiezingen afgehandeld. Bij de verkiezingen volgende week staat ook de Republikeinse meerderheid in de Senaat op het spel.

Ander nieuws uit de nacht:

Verzet in Italiaanse steden tegen strengere coronaregels: Het was onrustig in onder meer Milaan en Turijn. De politie zette daar traangas in tegen betogers, die onder meer brandbommen naar agenten hadden gegooid. Ook in Napels waren duizenden demonstranten op de been. Honderdduizend Californiërs geëvacueerd vanwege bosbranden: Het vuur is verspreid over duizenden hectaren. De grootste bosbrand woedt vlak bij Los Angeles en bedreigt de voorstad Irvine. De brandweer heeft last van de harde wind waardoor , blushelikopters niet kunnen opstijgen. Bijna 70 procent van de studenten leent bij: gemiddeld 700 euro per maand: Het aantal leningen is fors gegroeid sinds de afschaffing van de basisbeurs in 2015, meldt het CBS. Ook het gemiddelde leenbedrag steeg flink. Tegelijkertijd zijn studenten meer gaan bijverdienen. Polen blokkeren straten uit protest tegen inperking abortuswet: Duizenden betogers gingen gisteravond voor de vijfde dag op rij de straat op. In tientallen steden blokkeerden ze straten en pleinen.

En dan nog even dit:

31 jaar geleden vertrok de allereerste Nederlandse vlucht met een volledig vrouwelijke bemanning vanaf Schiphol. Piloot Liz Jennings Clark (57) bestuurde het toestel. Gisteren, op de dag van haar pensioen, deed ze de all female flight nog een keer over.

Deze keer kreeg ze groot applaus van de passagiers, maar drie decennia geleden ging dat nog wel eens anders. 'Als dat maar goed gaat', of 'wat knap dat u dit doet als vrouw' waren opmerkingen die Jennings in haar carrière vaak voorbij hoorde komen.

Door de jaren heen werden de reacties minder 'geschrokken en meer verbaasd', zegt de piloot nu. "Ik had gehoopt dat een vrouwelijke piloot bij mijn pensioen de normaalste zaak van de wereld zou zijn." Ze hoopt dat dat bij het pensioen van haar jongere co-piloot wel zo is.

Fijne dinsdag!

http://feeds.feedburner.com/~r/nosjournaal/~4/LuRZXUvXgSc

http://feeds.nos.nl/~r/nosjournaal/~3/LuRZXUvXgSc/2354022

Brand op berg Kilimanjaro: al 28 vierkante kilometer verwoest (Metronieuws)

https://www.metronieuws.nl/wp-content/uploads/2020/10/brand-op-kilimanjaro-al-28-vierkante-meter-verwoest.jpg

De brand die sinds zondag op de berg Kilimanjaro in Tanzania woedt, heeft al 28 vierkante kilometer natuur verwoest. Het is de autoriteiten nog niet gelukt de natuurbrand te doven. Gisteren meldde het Tanzania Nationale Park dat de brand wel bijna onder controle was.

Ongeveer 500 mensen proberen de brand op het hoogste punt van Afrika te blussen. In sommige gebieden is het vuur nu onder controle. De Tanzaniaanse minister van Toerisme, Hamisi Kigwangalla, kwam woensdag kijken bij de natuurbrand en moedigde de brandweermensen aan om de brand te bestrijden.

Twitter wordt niet geladen omdat je geen toestemming hebt gegeven. Klik hier om het aan te passen.
Wel toestemming gegeven maar niet getoond, herlaad de pagina.

Mount Kilimanjaro, Africa’s tallest peak, on fire as hundreds of volunteers and firefighters battle blaze — in pictures https://t.co/yghOgT5wog pic.twitter.com/1oRB6wxPFe

— Al Jazeera English (@AJEnglish) October 14, 2020

Twitter wordt niet geladen omdat je geen toestemming hebt gegeven. Klik hier om het aan te passen.
Wel toestemming gegeven maar niet getoond, herlaad de pagina.

Africa’s Highest Peak, #Kilimanjaro on fire!

A massive fire broke out at south-eastern slopes of Mount Kilimanjaro, Africa’s highest peak. Read more https://t.co/KBplSPrRXw pic.twitter.com/57WZTwhezm

— THE TIMES OF AFRICA (@toamagazine) October 13, 2020

Hoogste punt van Afrika

De brand brak zondagavond uit in een van de rustpunten voor klimmers. De hoogste vrijstaande berg ter wereld is een populaire bestemming en trekt jaarlijks zo’n 50.000 bergbeklimmers. De Kilimanjaro is het hoogste punt van Afrika en ligt op 5895 meter boven zeespiegel. Al dagen ondersteunen honderden studenten en bewoners de brandweer, die het vuur moeilijk onder controle krijgt vanwege de harde wind. Er zijn geen gewonden gevallen.

Inmiddels zien de weersomstandigheden er wel gunstiger uit. „Het weer is nu rustiger en er is geen harde die het vuur kan verspreiden,” zei een vertegenwoordiger van het College of African Wildlife Management, dat helpt met blussen.

Twitter wordt niet geladen omdat je geen toestemming hebt gegeven. Klik hier om het aan te passen.
Wel toestemming gegeven maar niet getoond, herlaad de pagina.

A #fire rages on #Kilimanjaro, #Africa's highest mountain. Firefighters battle a huge blaze on Mount Kilimanjaro in #Tanzania, which broke out on Sunday. #wildfire #environment #nature pic.twitter.com/D2pegHZ2sR

— Yang Zhao TIO (@YangZha42341102) October 14, 2020

Lees ook: Lichte daling aantal besmettingen: 7305 in 24 uur

https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/buitenland/2020/10/brand-op-berg-kilimanjaro-al-28-vierkante-kilometer-verwoest/

Pandemie en lockdown versnellen wereldwijd de ontbossing (Elsevier)

De gevolgen van de COVID19-pandemie en lockdowns versnellen wereldwijd de ontbossing. Het ecotoerisme is ingestort en bosbeschermers kunnen hun werk niet doen. Tropische bossen moeten beter worden beschermd, zegt Henriette Walz, programmaleider biodiversiteitsbescherming bij de Rainforest Alliance. Ook Europese bedrijven en landen kunnen hieraan bijdragen.

Al heeft de COVID-19-lockdown overal ter wereld toeleveringsketens lamgelegd en gemeenschappen getroffen, er zijn ook een paar onverwachte pluspunten: de wereldwijde broeikasuitstoot is drastisch gedaald (schattingen lopen uiteen van 5 tot 8 procent), vervuiling in China en Europa is afgenomen en de natuur leeft op, soms zelfs in stedelijke gebieden.

Bossen lijden enorm onder lockdown

Maar hoe zit het met bossen? Hebben die ook gefloreerd tijdens de lockdown? Helaas ziet het ernaar uit dat het tegenovergestelde het geval is. Ontbossing lijkt in 2020 te versnellen en dat is verontrustend, aangezien er in 2019 al elke 6 seconden één voetbalveld aan primair regenwoud verloren is gegaan.

Uit voorlopige rapportages van het Braziliaanse Nationale Instituut voor Ruimteonderzoek (INPE) blijkt dat ontbossing in het Braziliaanse Amazonegebied in de eerste helft van het jaar hoger was vergeleken met vorig jaar. (Alleen in april was het bijna 64 procent hoger.) Het Wereldnatuurfonds constateerde een toename van 150 procent van ontbossing in achttien landen in maart ten opzichte van dezelfde kalendermaand vorig jaar.

https://cdn.prod.elseone.nl/uploads/2020/10/Henriette-Walz-01-400x600.jpg

Henriette Walz (1982) is programmaleider biodiversiteitsbescherming bij de  Rainforest Alliance. Ze behaalde een doctoraat in biologie en een MSc in milieumanagement, waarna ze werkte voor de Nederlandse non-profitorganisatie UTZ, die in 2018 met Rainforest Alliance fuseerde. Ze ondersteunt het certificeringsprogramma en diverse projecten wereldwijd, met een focus op klimaatverandering en ontbossing. Walz komt uit Duitsland, maar woont sinds zeven jaar in Amsterdam.

Ingezonden opinieartikelen worden geselecteerd door de redactie, maar vertegenwoordigen niet noodzakelijkerwijs het standpunt van Elsevier Weekblad.

Er zijn allerlei redenen voor deze onrustbarende piek. De Braziliaanse regering was bijvoorbeeld al bezig met het ontmantelen van milieuorganisaties en milieubeleid, wat heeft geleid tot een vernietiging van bossen die alleen maar is verergerd door de pandemie.

De reisbeperkingen die zijn opgelegd om de verspreiding van COVID-19 te vertragen, hebben er in Brazilië en elders toe geleid dat bosbeheerorganisaties en natuurbeschermers ontbossing niet konden monitoren. Uit onderzoek van natuurbeschermingsorganisaties blijkt dat 85 procent tijdens de lockdown geen veldwerk kon doen. Vanuit veel beschermde gebieden overal ter wereld werd gemeld dat ze vanwege lockdown-maatregelen problemen hebben met hun budget, beheerscapaciteit en effectiviteit.

Ecotoerisme is wereldwijd ingestort

De toegenomen ontbossing is vooral zorgwekkend in Brazilië, omdat die ontbossing de oorzaak was van de bosbranden die het Amazonegebied vorig jaar teisterden. Bovendien kunnen illegale houtkappers het nieuwe coronavirus verspreiden naar de inheemse gemeenschappen die deze gebieden bewonen en kan de rook van bosbranden de plaatselijke bevolking nog kwetsbaarder maken voor COVID-19.

Van Costa Rica tot Kenia tot Indonesië is het ecotoerisme ingestort. Ecotoerisme bezorgt gemeenschappen niet alleen inkomsten, maar bekostigt ook natuurbescherming. Geld dat zou helpen bij het monitoren en bewaken van beschermde gebieden en stroperij zou tegengaan, is er niet meer. Vanwege de verstoorde toeleveringsketens is er kans dat de economische nood zo hoog stijgt dat bewoners van bosgebieden geen andere keuze hebben dan hun natuurlijke hulpbronnen te misbruiken.

1,6 miljard mensen zijn afhankelijk van bos

Het feit dat ontbossing sneller toeneemt, is slecht nieuws voor ons allemaal, want we hebben de bossen nodig om de klimaatverandering te vertragen. Gezonde tropische regenwouden (net als andere natuurlijke klimaatoplossingen) kunnen ons helpen om 37 procent van de uitstootvermindering – die nodig is om de opwarming van de aarde tot 1,5 graden te beperken – te realiseren; behoud van bossen kan zorgen voor een afname van 7 miljard ton CO2-equivalenten. Ook reguleren bossen microklimaten en brengen ze neerslag voort, waardoor boeren de impact van het klimaat beter kunnen tegengaan. Opgeteld is het inkomen van wereldwijd 1,6 miljard mensen afhankelijk van bossen.

Wat kunnen we doen tegen de huidige piek in ontbossing? Op de korte termijn moeten we waar mogelijk op afstand bossen monitoren en ontbossing compenseren. Onlangs heeft de Rainforest Alliance ontbossingsrisico’s beoordeeld op basis van locatiegegevens van gecertificeerde cacaoboeren in Ghana en Ivoorkust en hun bevindingen doorgegeven aan diezelfde boerengemeenschappen. Met deze informatie kunnen zij nu een toename van ontbossing voorkomen. Waar natuurbeschermingsorganisaties ter plaatse partners hebben,  kan begeleiding en ondersteuning ook op afstand worden voortgezet.

Europese bedrijven zetten Brazilië onder druk

Ook is het onmiddellijk collectief handelen van bedrijven, overheden, consumenten en beleidsmakers cruciaal. Financiële ondersteuning moet landgrenzen overstijgen en de boeren- en bosbeherende gemeenschappen in landen die onze favoriete producten verbouwen, vooruithelpen.

De private sector kan ook zijn aanmerkelijke macht aanwenden om overheden te dwingen tot verantwoordelijker gedrag. Tientallen Europese bedrijven hebben bijvoorbeeld Brazilië gedreigd met een boycot als er een wetsvoorstel wordt aangenomen dat verdere ontbossing van het Amazonegebied aanwakkert. Ook de burgermaatschappij kan een rol spelen. Financiële noodsteun geven aan lokale organisaties in de frontlinie, die gebukt gaan onder verstoorde toeleveringsketens, is bijvoorbeeld een goede stap. Overal ter wereld zijn zulke inspanningen nodig en op een veel grotere schaal.

De economie moet slim opnieuw worden opgebouwd

Terwijl de kiem wordt gelegd voor economisch herstel moeten we zorgen voor een verbeterde wederopbouw (building back better), met meer duurzame, veerkrachtige en rechtvaardige toeleveringsketens. Stimuleringspakketten kunnen bestaan uit belastingprikkels voor een transitie naar een groene economie of kunnen het voldoen aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs als voorwaarde stellen voor financiële injecties, zoals in het geval van Franse en Oostenrijkse luchtvaartmaatschappijen. De Europese Unie heeft 30 procent van haar recente herstelpakket bestemd voor groene projecten en de rest hoort klimaatdoelen ‘niet te schaden’. Dat is een goed begin, maar instituties zullen zich moeten verantwoorden voor het implementeren van deze toezegging.

Ten slotte moeten we veerkrachtige economieën ontwikkelen die niet duizenden mensen in armoede storten – en ecosystemen op het spel zetten – zodra ze worden getroffen door een schok zoals de COVID-19-pandemie. Dit omvat ook het scheppen van bloeiende lokale economieën waarin gemeenschappen zichzelf kunnen onderhouden, terwijl tegelijkertijd het grondgebied waarvan ze leven wordt beschermd.

Deze crisis illustreert eens te meer de onderlinge verbindingen tussen sociale, ecologische en economische uitdagingen. We moeten bijvoorbeeld niet vergeten dat het intact houden van bossen en andere natuurlijke ecosystemen essentieel is voor het voorkomen van toekomstige pandemieën. Een verbeterde wederopbouw betekent een goed evenwicht tussen mensenrechten, milieuwaarden en economisch welzijn – en het betekent dat bosbehoud dringende prioriteit moet krijgen.

Dit artikel is vertaald vanuit het Engels en verscheen eerder al op de website van Reuters.

The post Pandemie en lockdown versnellen wereldwijd de ontbossing appeared first on EWmagazine.nl.

https://www.ewmagazine.nl/opinie/achtergrond/2020/10/corona-ontbossing-781689/