Hoe lang duurt het nog voordat fossiele beleggingen waardeloos worden? (Vrij Nederland)

Even leek het erop, deze lente. Door de coronacrisis stond alles stil. Schepen voeren niet, vliegtuigen bleven aan de grond, auto’s langs de kant.

De olieprijs stortte in en Shell en BP draaiden flinke verliezen. Vooral Shell zat omhoog. Directeur Ben van Beurden wist niet of oude olietijden ooit weer zouden herleven, zei hij in april tegen persbureau Bloomberg.

Natuurlijk, dit was een systeemshock veroorzaakt door een pandemie. Maar wie de ‘carbonbubbel’ kent, zag ook een dreigende barst.

Noodklok

Klimaatactivisten waarschuwen sinds 2011 voor zo’n ‘carbonbubbel’. Carbon Tracker Initiative, een financiële denktank uit Londen, berekende in dat jaar dat alle fossiele bedrijven en oliestaten ter wereld samen zo’n 2.795 gigaton aan olie, gas en steenkoolvoorraden in handen hebben. Er zat op dat moment nog 565 gigaton in het wereldwijde ‘CO2-budget’: de hoeveelheid CO2 die mag worden uitgestoten om binnen twee graden opwarming te blijven en de aarde leefbaar te houden.

Er was dus vijf keer te veel voorraad. In zijn artikel ‘Global Warming’s Terrifying New Math’ luidde klimaatjournalist Bill McKibben de noodklok. We moeten kiezen, schreef hij: we gaan door met business as usual, richting vier graden opwarming en helpen de aarde om zeep óf overheden maken klimaatbeleid dat de opwarming tot 1,5 tot 2 graden beperkt en de fossiele reuzen zitten met een probleem, want zij moeten viervijfde van hun voorraden afschrijven. Er gaat dan 20 biljoen dollar in rook op, investeerders kunnen fluiten naar hun geld en de financiële markt stort in. De crisis van 2008 zal er niets bij zijn, schreef McKibben.

De 35 grootste banken ter wereld investeerden sinds het akkoord van Parijs niet minder maar méér in fossiele projecten.

Die waarschuwing bleef niet onopgemerkt. Financiële toezichthouders, de Britse centrale bank voorop, waarschuwden de afgelopen vijf jaar herhaaldelijk voor de risico’s van stranded assets − investeringen die door de energietransitie waardeloos blijken, zoals voorraden steenkool of boorplatformen rond de Noordpool.

Ook het IMF zegt inmiddels dat beleggers de klimaatcrisis serieuzer moeten nemen. Toch investeerden de 35 grootste banken ter wereld sinds het akkoord van Parijs (2015) niet minder, maar juist meer in fossiele projecten.

Koolstofzeepbel

Het afgelopen jaar kwamen er toezeggingen van enkele grote instituten. De Europese Investeringsbank beloofde in 2022 te zullen stoppen met het financieren van fossiele brandstofprojecten, Goldman Sachs stopte met geld verstrekken aan boringen rond de Noordpool, en ABN AMRO hief zijn internationale zakentak op. Die draaide verlies, en vooral de olie-, gas- en grondstoffensector was ‘zeer volatiel gebleken in tijden van verandering’, verklaarde de bank.

Carbon Tracker Initiative stelt dat de vraag naar fossiele brandstoffen inmiddels over zijn hoogste punt heen is. Oliereus BP zegt dat dat punt nadert. Betekent dat dat de koolstofzeepbel op knappen staat? Ik vraag het drie Nederlandse duurzaamheidseconomen: Maarten Biermans, Marleen Janssen Groesbeek en Pieter van Stijn en vergelijk hun antwoorden met die van twee jaar geleden, toen ik ze dezelfde vragen stelde voor mijn masterscriptie. Is er een verschuiving gaande in hun sector?

Duimschroeven aangedraaid

Voor econoom Maarten Biermans is het duidelijk. Beleggers kijken anders naar hun fossiele investeringen dan twee jaar geleden. Toch betekent dat niet dat de carbonbubbel op barsten staat. Biermans is directeur Sustainable Capital Markets bij de Rabobank. ‘Het is tegenwoordig een keuze om nog te investeren in fossiel. Twee jaar geleden kon je zeggen: “Ik investeer gewoon in alles, dus ook in fossiel.” Nu moet je uitleggen waarom.’

Biermans wijst op de Europese wetgeving die eraan komt. Het wordt voor assetmanagers verplicht om te rapporteren over de milieu-impact van hun investeringen. Nu doen alleen duurzame beleggers dat. Wat ‘duurzaam’ mag worden genoemd, is bepaald in de Groene Taxonomie, een door de EU opgestelde lijst. Eigenlijk zou de wetgeving vanaf januari gelden, maar dat is uitgesteld na protest van assetmanagers.

‘Beleggingen worden pas waardeloos als de overheid ingrijpt.’

Op die manier worden de duimschroeven geleidelijk aan aangedraaid. Biermans verwacht geen financiële klap. Hij heeft het liever over de ‘carbonballon’, die langzaam leegloopt. Overheid en centrale banken waarschuwen voor de risico’s van fossiele beleggingen. Hun reputatie als world class investment – zo profileert Shell zich – brokkelt af. Sommige beleggers stoppen helemaal met fossiel. Anderen bouwen het langzaam af, stoppen eerst met steenkolen, dan met olie, dan met gas.

Als er al een strategie is, is het deze, zegt Biermans.

‘Hoe geloofwaardiger het overheidsingrijpen, hoe directer de gevolgen voor de posities die men inneemt in de financiële sector,’ zei Biemans in 2018. Twee jaar later zegt hij: ‘Dat klinkt als een verstandig iemand. Beleggingen worden pas waardeloos als de overheid ingrijpt.’

Bar weinig veranderd

Langzaam de duimschroeven aandraaien, langzaam de bubbel leeg laten lopen. Maar is er nog wel tijd voor een geleidelijke overgang? Als we op tijd beginnen met de transitie zijn de kosten ‘waarschijnlijk beheersbaar’, schreef De Nederlandsche Bank in 2016. Maar als we het uitstellen en er in korte tijd veel moet veranderen, lopen de kosten op.

En precies dat laatste gebeurt, stelt Marleen Janssen Groesbeek, lector Sustainable Finance aan de Avans Hogeschool. Het motto van haar lectoraat is ‘changing finance, financing change’. Maar tot nu toe is er bar weinig veranderd, zegt ze. Toen ik haar in 2018 sprak, in haar kantoor in Den Bosch, zei ze: ‘Er is ontzettend veel cognitieve dissonantie. Ik ben bij veel sessies geweest, waarbij de wetenschapper uitlegde dat een transitie altijd sneller gaat dan je denkt en dan had je tien Donald Trumpjes in de zaal, die riepen “fake news, fake news.”’

Rond 2030 zal de carbonbubbel barsten. Dan is het klimaatbeleid zo lang uitgesteld dat de overheid ineens grote stappen moet nemen.

Klimaatontkenners komt ze nog zelden tegen, zegt Janssen Groesbeek. Maar er wordt nog evenveel en even makkelijk geïnvesteerd in fossiele brandstoffen. ‘Het is allemaal pappen en nathouden. Beleggers vragen fossiele bedrijven wel om verduurzaming, maar er worden geen consequenties aan verbonden.’

Rond 2030 zal de carbonbubbel barsten, verwacht ze. Dan is het klimaatbeleid zo lang uitgesteld dat de overheid ineens grote stappen moet nemen. Er gaan financiële klappen vallen en de burger draait voor de kosten op. Hetzij omdat er een nieuwe financiële crisis komt en banken opnieuw worden gered, hetzij omdat pensioenen niets meer waard zijn omdat pensioenfondsen blijven zitten met waardeloze fossiele beleggingen. ‘Over elf jaar ben ik klaar met werken. Ik houd mijn hart vast voor mijn eigen pensioen, bij ABP.’

‘Een heleboel niet-financiële informatie wordt niet gezien of genegeerd. Ik zie elke dag bosbranden of mislukte oogsten op het nieuws, maar dat komt niet terug in hun model, ze kunnen het niet omzetten in een cijfertje,’ zei Janssen Groesbeek in 2018.

Inmiddels zijn die tools er wel, zegt ze, maar ze worden nog lang niet door iedereen gebruikt. ‘Je hebt nog steeds aan de ene kant klimaatmodellen en aan de andere kant financiële modellen. Iedereen ziet die eerste en vindt het heel erg, maar het vertaalt zich niet naar de dagelijkse methodiek waarop beleggerskeuzes worden gebaseerd.’

Van banken, verzekeraars en pensioenfondsen – de drie pilaren in de financiële sector – worden pensioenfondsen straks het hardst geraakt, zegt ze. Nederlandse pensioenfondsen zijn relatief groot. Het ABP belegt € 450,- miljard euro wereldwijd. Daarvan gaat 17,4 miljard naar fossiele projecten. Ondanks de druk van activistische groepen als FossielvrijNL en BothEnds wil ABP nog geen afscheid nemen van die investeringen. Wel verlagen ze ieder jaar de CO2-afdruk van hun beleggingen. In 2025 moet die 40 procent lager zijn dan in 2015.

Verkopen is een allerlaatste stap

Pieter van Stijn snapt wel dat de pensioenfondsen hun aandelen in Shell nog niet verkopen. Als Director Responsible Investment bij de BMO Global Asset Management, dat vermogens van een aantal Nederlandse pensioenfondsen beheert, voert hij gesprekken met bedrijven over hun duurzaamheidsbeleid. ‘Engagement’ heet dat in jargon.

‘Fossiele reuzen zoals Shell en BP zijn groot, ze bepalen mee hoe de wereld omgaat met energie.’

Toen ik hem in 2018 interviewde, zei hij: ‘Pensioenfondsen zijn geen ASN of Triodos. Ze zijn er niet om de wereld te redden, maar om pensioenen te leveren. De zwijgende meerderheid wil vooral een hoog, stabiel pensioen en zit niet te wachten op extreme posities op het gebied van duurzaamheid.’

Die wensen lijken in de tussentijd niet echt veranderd, zegt hij. Destijds was hij net vertrokken bij PGGM, de uitvoerder van pensioenfonds Zorg en Welzijn (€ 238 miljard aan beleggingen). ‘Maar verkopen is een allerlaatste stap. Daarvoor kun je nog met ze praten, aandeelhoudersresoluties indienen. Fossiele reuzen zoals Shell en BP zijn groot, ze bepalen mee hoe de wereld omgaat met energie. Als je je aandelen verkoopt, ben je ook je invloed kwijt.’

Tot nu toe hebben de oliebedrijven geen al te beste reputatie wat betreft klimaatverandering, geeft ook Van Stijn toe. ‘Als je kijkt wat ze tot nu toe hebben geïnvesteerd in groene energie, dan is dat een fractie van het totaal. Maar je ziet nu een omslag ontstaan, er is momentum. De doelen voor 2050 zijn er, nu moeten ze laten zien wat dat betekent voor de komende jaren. BP wil over tien jaar 40 procent minder olie en gas produceren.’

Van Stijn zegt dat de druk op fossiele bedrijven toeneemt. ‘De alternatieven voor fossiel worden goedkoper. Bij vervoer wordt de shift naar elektrisch gemaakt. Oliebedrijven, althans de Europese, voelen dat ze echt een andere kant op moeten gaan.’

Van de regen in de drup

Janssen Groesbeek zucht. BP is de enige oliemaatschappij die inziet dat de vraag naar olie afvlakt. Ze hebben een deel van hun olie- en gasvelden ‘afgeschreven’. Dat betekent dat ze de velden hebben ontdekt, maar ze niet verder zullen ontwikkelen, omdat ze verwachten dat er geen vraag naar is. ‘Het is de uitzondering die de regel bevestigt,’ zegt Groesbeek. ‘Andere oliebedrijven, zoals Shell en Saudi Aramco, verwachten dat de verminderde vraag naar hun benzine wordt opgevangen door een hogere vraag naar plastic. Dan raak je echt van de regen in de drup.’

De duurzaamheidseconomen zijn het over weinig eens, wat vast ook komt doordat Van Stijn en Biermans voor een financiële instelling werken en Janssen Groesbeek voor een kritisch lectoraat.

Altijd op de hoogte blijven van de beste verhalen? Schrijf je in op onze nieuwsbrief.

Meld je aan en ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland in je mailbox.

Oeps! Voer een geldig e-mailadres in.
Op onze nieuwsbrieven is ons cookiestatement van toepassing.

Volgens Van Stijn kregen we deze lente ‘een inkijkje’ in wat er kan gebeuren als de carbonbubbel barst. De vraag viel weg, en Shell kon maar een derde van hun normale winstbeloning uitkeren aan aandeelhouders. Normaal is Shell juist zo geliefd bij beleggers omdat de winstuitkering altijd hoog en stabiel is. ‘Het zijn blijvende grote gevolgen voor zo’n bedrijf,’ zegt van Stijn.

Janssen Groesbeek is terughoudender. ‘Door de coronacrisis is de bubbel een beetje leeggelopen. Niet door fundamentele veranderingen of een groter bewustzijn over klimaatverandering, maar omdat de economie werd stilgelegd door een virus. BP en Shell hebben zo’n 15 à 20 miljard van hun voorraden afgeschreven. De andere bedrijven moeten dat nog doen, die zitten nog met opgeblazen aandeelkoersen.’

Het bericht Hoe lang duurt het nog voordat fossiele beleggingen waardeloos worden? verscheen eerst op Vrij Nederland.

https://www.vn.nl/fossiele-beleggingen-waardeloos/

Amerikanen lanceren ‘waterprijs’ op de beurs. Hoe werkt dat en wie heeft er wat aan? (NOS journaal)

Nu water op sommige plekken steeds schaarser wordt door klimaatverandering, kan er binnenkort voor het eerst in worden gehandeld op de beurs. De grootste derivatenbeurs ter wereld, CME in Chicago, wil later dit jaar als eerste een 'waterprijs' lanceren.

Het gaat om een markt voor zogenoemde termijncontracten. Dat zijn contracten waarin kopers en verkopers een prijs - van in dit geval water - op een bepaalde datum in de toekomst vastleggen. Grootverbruikers van water en beleggers kunnen zich op deze manier indekken tegen droogte en daarmee duurder water in de toekomst, is het idee. Of erop speculeren.

De waterprijs op de beurs in Chicago wordt 'afgeleid' van daadwerkelijke transacties met water in Californië. De beleggers kopen het water dus niet fysiek, maar kopen het risico op een prijsstijging wel af. Het Engelse woord voor afgeleid is derived. Daarom worden dit soort contracten ook wel derivaten genoemd.

Het is in de grondstoffenhandel en op de financiële markten heel gebruikelijk om met derivaten te werken. Zo is 'de' olieprijs ook gebaseerd op termijncontracten.

Nog wel wat obstakels

De eerste reactie van een beurswaakhond is positief. "Derivaten gelinkt aan de prijs van water worden voor bedrijven en beleggers essentieel om de toenemende risico's van klimaatverandering het hoofd te bieden", zei een belangrijke Amerikaanse toezichthouder deze week tegen de Financial Times.

Maar er zijn nog wel een aantal obstakels voordat de waterprijs op de financiële markten een rol van betekenis gaat spelen. "Er is geen wereldmarkt voor water", zegt Mary Pieterse-Bloem van ABN Amro. Als een reservoir in Californië leeg is, bijvoorbeeld omdat er bosbranden geblust worden, betekent dat niet dat we hier in Nederland ook een probleem hebben, redeneert Pieterse-Bloem.

"Ik vermoed dat de waterprijs op basis van Californië dus niet universeel bruikbaar is. Dat is best wel jammer, maar het nut voor bedrijven in Californië zal er zeker zijn."

"Bij olie heb je ook Noordzee en Amerikaanse olie, reageert Thijs Knaap van pensioenbelegger APG, dat honderden miljarden pensioengeld van onder andere ambtenarenfonds ABP belegt. De prijzen van deze twee soorten olie lopen geregeld een paar dollar per vat uit elkaar. Op termijn zouden er denkt hij ook verschillende waterprijzen kunnen komen.

Morele bezwaren

APG handelt in onder andere olie-, koffie-, metaal- en suikerderivaten. "Dat zijn fijne stukjes in een beleggingsportefeuille", zegt Knaap, maar APG heeft vooralsnog geen plannen om ook in waterderivaten te gaan handelen. "Er zitten belangrijke morele bezwaren aan. Het laatste dat je wil is dat je profiteert terwijl mensen doodgaan van de dorst."

Een ander probleem bij water is dat het vaak lastig is om te bepalen van wie het water daadwerkelijk is, zegt Knaap. "Bij koffie en olie is dat makkelijker."

Euronext dat onder meer de beurs in Amsterdam uitbaat, is niet van plan de waterderivaten in Europa te introduceren. "We zien binnen onze markt niet de voordelen ervan in om financiële producten te ontwikkelen door een prijskaartje te hangen aan een ongrijpbaar product als water", zegt Dirk Donker, hoofd derivaten van Euronext Amsterdam.

Positieve punten

Toch ziet Knaap ook positieve punten aan de introductie van water op de beurs. "Als water makkelijker te verhandelen is, kun je zeggen dat bedrijven die heel veel gebruiken een motivatie hebben om water te besparen als de prijs stijgt. Dat zie je ook bij CO2", noemt hij als voorbeeld.

Ook kan een hogere waterprijs volgens Knaap investeringen in nieuwe bronnen stimuleren.

http://feeds.feedburner.com/~r/nosjournaal/~4/EdK-d1Qg_d8

http://feeds.nos.nl/~r/nosjournaal/~3/EdK-d1Qg_d8/2349874

Wekdienst 16/9: oefening op Scheveningse strand en dementie-campagne in ov (NOS Binnenland)

Goedemorgen! Op station Utrecht Centraal start de campagne 'Goed omgaan met dementie in het openbaar vervoer'. En zoals ieder jaar wordt er geoefend op het strand van Scheveningen met de paarden die dinsdag meelopen in de Koninklijke Stoet met Prinsjesdag.

In het westen, midden en oosten van het land regent het geruime tijd en is het hooguit 14 of 15 graden. In het noorden wordt het snel droog en bij wat zon is het vanmiddag 17 graden. In het zuiden begint de dag ook droog, maar daar regent het vanmiddag of vanavond. Met 19 graden wordt Limburg het warmst. De komende dagen schijnt de zon geregeld en is het ongeveer 16 graden.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de werkzaamheden en files en de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Op station Utrecht Centraal start de campagne 'Goed omgaan met dementie in het openbaar vervoer'. Die is gericht op zowel medewerkers in het openbaar vervoer als op reizigers. De campagne is samen met conducteurs ontwikkeld. Er wordt zoals ieder jaar geoefend op het strand van Scheveningen met de paarden die dinsdag meelopen in de Koninklijke Stoet met Prinsjesdag. Publiek wordt tijdens deze 'schriktraining' gevraagd zoveel mogelijk lawaai te maken, zodat de paarden morgen tijdens de rijtoer door de stad niet onrustig worden en op hol slaan. In de rechtbank in Utrecht start het proces rondom het ontslag van de voormalig voorzitter van de Centrale Ondernemingsraad (COR) van de Nationale Politie. Hij kwam in opspraak door dure etentjes en feesten.

Wat heb je gemist?

Op de eerste handelsdag na de aanval op olie-installaties in Saudi-Arabië zijn de prijzen van ruwe olie flink gestegen. De prijs van een vat Brentolie steeg in Azië met 19 procent. De prijs van een vat West Texas Intermediate, ook een belangrijk referentiepunt voor de oliemarkt, steeg met 15 procent. Later daalden de prijzen weer wat.

Afgelopen weekend werd de Saudische olie-industrie getroffen door aanvallen met drones, waarbij grote branden ontstonden. Wie er achter de aanvallen zit, is nog onduidelijk. De Houthi-rebellen in Jemen eisten de verantwoordelijkheid op. Maar de VS zegt dat Iran erachter zit.

Ander nieuws uit de nacht:

Dorpen op Zakynthos ontruimd vanwege natuurbrand: in het zuiden van het populaire Griekse vakantie-eiland is het vuur flink opgelaaid door de harde wind. De verwachting is dat die pas morgen gaat liggen. Uit voorzorg zijn 300 bewoners en toeristen geëvacueerd. Drie jongeren neergestoken in Breda, dader gevlucht: twee groepjes jongeren kregen ruzie in een parkje in de Brabantse stad. Een van de betrokkenen zou vervolgens een mes hebben getrokken en de drie, twee jongens en een meisje, hebben neergestoken. Zanger van The Cars, Ric Ocasek (75), overleden: volgens de politie is hij een natuurlijke dood gestorven. The Cars scoorden in de jaren 70 en 80 een aantal hits in Nederland. Het bekendste nummer is Drive.

En dan nog even dit:

Staatsoliebedrijf Saudi Aramco heeft zijn olieproductie bijna moeten halveren als gevolg van de drone-aanvallen op de grote olie-installatie in Saudi-Arabië. "Ik denk dat de markt erg schrikt hoe eenvoudig je zo'n grote productiefaciliteit zo'n zware slag kan aandoen", aldus Jos Versteeg, analist in de oliesector.

Bekijk hier welk effect hij denkt dat de aanval heeft op de olieprijs:

Fijne dag!

http://feeds.feedburner.com/~r/nosnieuwsbinnenland/~4/Tz7PKGuXbCE

http://feeds.nos.nl/~r/nosnieuwsbinnenland/~3/Tz7PKGuXbCE/2301931