Bosbranden en het effect op wild (Jagersvereniging/KNVJ)

Het klimaat verandert en met de droge hete zomers komen er in ons land ook steeds meer bosbranden voor. In de praktijk van het natuurbeheer is dit echter vaak nog een blinde vlek. Wat zijn de effecten van bosbranden op in het wild levende dieren en wat kunnen we doen om te voorkomen dat het bos in lichterlaaie gaat?

Tekst: Oswin Schneeweisz*

Het begon met een telefoontje en korte tijd later reden we over een mistig bospad. Dit was geen gewone mist. Dit was een vaalbruine deken die tussen de bomen hing en die, des te dieper we het bos in reden, transformeerde in een verstikkende rode gloed. De brandweer was inmiddels gealarmeerd en binnen een mum van tijd was het een komen en gaan van blusauto’s en waterwagens en dat ging nog de hele nacht zo door. Op onze route door het bos zagen we tientallen reeën en hazen in paniek wegvluchten. Was het niet voor het vuur, dan was het wel door de verstoring: het af- en aanrijden van brandweerlieden met zwaaiende alarmlichten, auto’s van hulpdiensten, ramptoeristen et cetera. De bluswerkzaamheden duurden tot vroeg in de ochtend, maar nog dagenlang waren we met enkele vrijwilligers bezig om alle vuurhaarden te blussen. De reeën lieten zich even niet meer zien. Op 13 augustus, vier dagen na de brand, maakte een extreme regenbui een einde aan de laatste hotspots.

Apocalyptisch

Bij ons brandje ging het om een relatief klein gebied, onvergelijkbaar met de apocalyptische branden die vorig jaar de natuurgebieden in Australië teisterden. De Australische ecoloog Christopher Dockman berekende dat daar maar liefst drie miljard dieren omkwamen in de vlammenzee of opgejaagd werden door de branden. Ze stierven in de vlammen, door inademing van rook of voedselgebrek: 2,5 miljard reptielen, 143 miljoen zoogdieren, 180 miljoen vogels en 51 miljoen kikkers. Daarmee is het volgens het WWF-rapport ‘een van de ergste rampen voor wilde dieren in de moderne geschiedenis’. De dieren die wel wisten te ontsnappen hadden niet veel kans. Er was gebrek aan voedsel, water en schuilplaatsen, of ze werden gedwongen om zich naar plekken te verplaatsen die al bezet waren.

Toenemend aantal

Dergelijke grote branden kennen we in ons land (gelukkig) niet, maar door droge en hete zomers is er ook in ons land sprake van een toenemend aantal bos- en heidebranden. ‘We zullen met vuur moeten leren leven’, zei aardwetenschapper Cathelijne Stoof enige tijd geleden in Trouw. Stoof deed onderzoek naar de brand in de Deurnese Peel van afgelopen voorjaar. ‘Eigenlijk hebben we in Nederland alleen maar verstand van stadsbranden’, zei Stoof, verbonden aan Wageningen Universiteit. ‘Maar vuur in een gebouw verschilt wezenlijk van een bos dat in de hens staat. Daarvoor zijn strategieën nodig als vuur met vuur bestrijden om de brand bij gebrek aan beschikbaar water onder controle te houden en het aanleggen van open stroken.’

Natuurbeheer

Op 20 april ontstond de brand in de Deurnese Peel. Deze smeulde onder de grond lang na. De bestrijding kon pas eind juni stoppen. Er brandde ruim 700 hectare af. In haar onderzoek deed Stoof enkele aanbevelingen. Zo wijst zij erop dat in veel beleidsplannen voor natuurbeheer te weinig rekening wordt gehouden met brandveiligheid. ‘Dankzij langere perioden van droogte krijgen we te maken met meer en intensieve branden. In de week dat de Peelbrand begon, ontstonden door de droogte en harde wind nog honderd andere natuurbranden in Nederland.’ Vaak wordt gedacht dat dergelijke branden alleen in veengebieden lang kunnen doorsmeulen, maar op zandgronden kan in de zomer, als de humus droog genoeg is, hetzelfde gebeuren. Stoof: ‘We moeten ons voorbereiden op meer grote branden.’

Lees verder in De Jager van mei 2021

Het bericht Bosbranden en het effect op wild verscheen eerst op De Jagersvereniging.

https://www.jagersvereniging.nl/nieuws/bosbranden-effect-wilde-dieren/

Monitor Brede Welvaart moet ons een spiegel blijven voorhouden (Joop)

https://joop.bnnvara.nl/content/uploads/2020/01/bosbrand-370x247.jpg

cc-foto: skeeze

Vorige week publiceerde het CBS voor de vierde keer de jaarlijkse Monitor Brede Welvaart. Ook de belangrijkste bedrijvenkoepel van Nederland, VNO-NCW, gaf zijn nieuwe visie de titel van ‘Brede Welvaart’. Zowel de overheid als bedrijven laten daarmee zien dat ze zich bewust zijn van de gevolgen van Nederlands beleid en handelen op welzijn en klimaat in de wereld. Immers, brede welvaart kijkt naar de effecten van onze handelseconomie ‘hier en nu’ en ‘daar en later’. Juist omdat deze brede blik heel goed laat zien dat de Nederlandse impact op de rest van de wereld groot is en overwegend negatief, moet dit instrument dicht bij de opdracht blijven. En zoals altijd als de analyses van planbureaus pijnlijke waarheden blootleggen, wordt de spiegel die de Monitor ons voorhoudt elk jaar troebeler. De conclusie uit 2018, “Nederland legt druk op de brede welvaart van mensen in andere landen”, is bijvoorbeeld verdwenen in de 2021-editie, terwijl er geen wezenlijke veranderingen in ons brede buitenlandbeleid hebben plaatsgevonden. Hoog tijd om aan de bel te trekken.

Vergeleken met andere EU-landen voert Nederland relatief veel grondstoffen in, en dan vooral vanuit ontwikkelingslanden, stond in de Monitor van 2018. Hierdoor legt Nederland een relatief groot beslag op het natuurlijk kapitaal van deze landen. Hier staat tegenover dat Nederland in vergelijking met andere EU-landen relatief veel uitgeeft aan ontwikkelingshulp. Het rapport uit 2018 stelde ook vast dat er een sterke link was tussen onze handel in soja, palmolie en andere bulkproducten en de grootschalige ontbossing in Brazilië, Indonesië en Maleisië. In de editie van 2021 is daar nauwelijks iets over te lezen. Er wordt gerept over ‘een stabiele tot positieve ontwikkeling’, maar eigenlijk is de ecologische voetafdruk van Nederland nog steeds groot en worden milieu-impacts nog steeds afgewenteld op andere landen. Zo bungelt Nederland bij de milieu-impact van invoer van fossiele grondstoffen en bulkproducten onderaan het lijstje vergeleken met andere Europese landen, maar de Monitor maakt dit nu niet duidelijk. Het planbureau staat duidelijk voor een duivels dilemma: hoe vertellen we een boodschap die in het huidige politieke landschap moeilijk zal vallen? Wat is de beste manier om aan een breed publiek te vertellen dat dat onze welvaart – hier en nu – ten koste gaat van het welzijn van de rest van de wereld en toekomstige generaties – daar en later?

Nederland heeft een eerlijke spiegel nodig, hoe pijnlijk dat ook is. Alleen dan kunnen we bewust bijdragen aan een betere wereld. We moeten voorkomen dat de Monitor Brede Welvaart het zoveelste instrument wordt om onszelf op de borst te kloppen over onze rol in armoedebestrijding, klimaatbeleid en het behoud van biodiversiteit. Pas als we erkennen waar de pijn zit, kunnen we er iets aan doen. Het is hoog tijd voor écht nieuw leiderschap, niet de lege term die in Den Haag momenteel volop wordt gebezigd, maar leiderschap dat in die spiegel kijkt, dat leert van gemaakte fouten, zich verbindt met mensen hier en elders, en dat durft te kijken voorbij het eigen korte-termijn gewin en daarnaar handelt. Leiderschap voor de mooist mogelijke toekomst. Hier en daar.

Danielle Hirsch, directeur Both ENDS
Jan van de Venis, wnd. Ombudspersoon Toekomstige Generaties
Tineke Lambooy, Professor Corporate Law Nyenrode Business Universiteit en academisch adviseur van het Lab Toekomstige Generaties

https://joop.bnnvara.nl/opinies/monitor-brede-welvaart-moet-ons-een-spiegel-blijven-voorhouden

Russische vrijwilligers blijven strijden tegen bosbranden (Greenpeace)

Na drie intensieve jaren was 2020 het laatste jaar van het prachtige project ‘’Russische brandweerteams bestrijden klimaatverandering’’. Hieronder kijken we terug op de resultaten van de afgelopen drie jaar, waar we enorm trots op zijn. Dankzij het geloof van onze supporters in onze aanpak en de financiële steun van €2,4 miljoen van de deelnemers van de Nationale Postcode Loterij, hebben we duurzaam impact kunnen maken voor nu en de toekomst. 

Belangrijkste resultaten

We zijn ontzettend trots op de resultaten van dit hoopvolle project : 31% minder grasbranden en 95% minder veenbranden in heel Rusland. 

https://www.greenpeace.org/static/planet4-netherlands-stateless/2021/05/b249a57d-picture-32-1024x562.jpg

Foto: Yulia Petrenko

https://www.greenpeace.org/static/planet4-netherlands-stateless/2021/05/648e646f-picture-31-1024x575.jpg

Foto: Yulia Petrenko

Ondank de komst van de pandemie hebben we in 2020 de vrijwilligersgroepen begeleid naar meer onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid, en konden we via online tools de community blijven ontwikkelen. We zijn erin geslaagd om het aantal vrijwilligersgroepen sinds 2018 te vervijfvoudigen van vier naar eenentwintig. Daarnaast zien we ook dat de vrijwilligers onze aanpak en expertise over hebben genomen; er zijn vijf regionale trainingskampen zelfstandig georganiseerd zonder onze actieve steun.

https://www.greenpeace.org/static/planet4-netherlands-stateless/2021/05/239c07d1-volunteer-map-1024x724.jpg

De brandpreventie campagne in landelijke media en in het onderwijs was zeer succesvol. Het heeft mythes ontkracht rondom het ontstaan van gras en veenbranden. En we zijn enorm trots dat de mediacampagne zo zeer gewaardeerd wordt en dat deze de komende drie jaar – ook zonder onze actieve deelname – wordt voortgezet.

Na aanleiding van het door experts voor brandbestrijding bij GP Rusland geschreven handboek over veenherstel, zullen er in 2021 drie tot vier regio’s veenherstel projecten georganiseerd worden, geïnitieerd door lokale vrijwilligers en autoriteiten. 

Project tijdens Corona

Door de Corona-pandemie zullen een aantal doelen van het project worden geïntegreerd in de lopende bosbranden campagne in Rusland vanaf 2021, zodat wij verder kunnen werken aan de zelfstandigheid en onafhankelijkheid van de vrijwilligersgroepen.  

Tegelijkertijd bood de pandemie een aantal onverwachte kansen. Het gaf bijvoorbeeld een grote impuls aan het e-learning-systeem op de betrokken scholen, en we konden onze interactieve brandpreventie materialen voor kinderen snel integreren. Omdat e-learning ook onder volwassenen heel populair werd, hebben we dit ook gebruikt om ons trainingsprogramma en materiaal aan te passen aan deze nieuwe realiteit en te investeren in het bereiken van een nieuw publiek.

Wij zijn ervan overtuigd dat deze geweldige resultaten ons in staat stelt om een transitie in het Russische bosbeheer systeem te bereiken: betere brandpreventie en -bestrijding om onze boreale bossen te kunnen beschermen. We hebben een driejarig model ontwikkeld om de vrijwilligersbeweging nauw te integreren in het bestaande brandbestrijdingssysteem op lokaal, regionaal en federaal niveau, en om vrijwilligers- en staat bestrijding teams een boost te geven.

https://www.greenpeace.org/static/planet4-netherlands-stateless/2021/05/8919aba7-picture-11-1024x683.jpg

Foto: Yulia Petrenko

We zijn ontzettend trots op het team en op alle vrijwilligers die met hun harde werken hebben laten zien dat we met z’n allen zichtbaar impact kunnen maken. En we zijn dankbaar voor de support die we krijgen van onze Greenpeace supporters en de deelnemers van de Nationale Postcode Loterij.

https://www.greenpeace.org/nl/natuur/46142/russische-vrijwilligers-blijven-strijden-tegen-bosbranden/

Sustainable The Hague: duurzame initiatieven om de hoek (Dagblad 070)

Hoe draag je lokaal je steentje bij aan duurzaamheid? Studenten van de Universiteit Leiden verzamelden 150 duurzame initiatieven in en om Den Haag op een overzichtelijke interactieve website. Op SustainableTheHague.nl vind je gemakkelijk een duurzame winkel, restaurant of een vrijwilligersinitiatief bij jou om de hoek.

Temperaturen naar recordhoogte, bosbranden, plasticsoep. Nog nooit stond de aarde zo onder druk. Dit zorgt bij veel jonge mensen voor een gevoel van onmacht, zijn er wel oplossingen? Verandering is mogelijk, vooral op lokaal niveau en dat kan leiden tot nieuwe hoop en motivatie in de zoektocht naar duurzame oplossingen.

Duurzaam in Den Haag
Op de website SustainableTheHague.nl zijn 150 duurzame initiatieven in Den Haag en omgeving verzameld. De site is gemaakt door studenten van Leiden University College (LUC) in Den Haag onder toeziend oog van Thijs Bosker, hoofddocent Milieuwetenschappen. Het doel is het laagdrempelig toegankelijk maken van duurzame initiatieven bij jou in de buurt. Een beter milieu begint in je eigen achtertuin.

Dicht bij huis beginnen
Om dit probleem aan te pakken en dicht bij huis te beginnen, hebben studenten duurzame initiatieven gerelateerd aan milieuproblematiek in kaart gebracht en beschreven. Bosker: ‘Hierbij hebben we het begrip duurzaam breed opgevat: initiatieven die werken aan sociale, economische of milieuduurzaamheid waren allemaal prima. Dit konden winkels zijn, of restaurants, vrijwilligersorganisaties of acties vanuit de gemeente. Zolang er maar een duidelijk raakvlak met duurzaamheid is.’

Mondiale problemen
Lena Bickel en Yente Reiniers zijn twee van de studenten die meewerkten aan het project. Bickel: ‘Op het Leiden University College bestuderen we ‘Global Challenges’ om de internationale vraagstukken van vandaag te begrijpen en bij te dragen aan oplossingen voor de problemen van morgen. Natuurlijk zijn de achteruitgang van het milieu, de klimaatverandering en het massale verlies aan biodiversiteit belangrijk en zorgwekkende processen. Toch gaat het bij het oplossen van mondiale problemen niet alleen om mondiale actie - je kunt al dingen veranderen in je directe omgeving.’

Makkelijker kiezen voor duurzaam initiatief
Uiteindelijk zijn er 150 initiatieven op de kaart gezet: deze zijn opgenomen op de website en in een brochure. Reiniers: ‘Nu de winkels weer open zijn, is het tijd om duurzaam te gaan shoppen. Door dit project heb ik ook een heleboel nieuwe duurzame bedrijven en winkels in Den Haag leren kennen, dus dat is zeker mooi meegenomen. Ik hoop natuurlijk dat we met SustainableTheHague.nl een duurzame levensstijl en een verantwoorde consumptie kunnen promoten, en dat we het de mensen in Den Haag gemakkelijker kunnen maken om daadwerkelijk voor deze opties te kiezen.’

https://dagblad070.nl/den%20haag%20%26%20regio/sustainable-the-hague-duurzame-initiatieven-om-de-hoek-

Dominique van Deursen squat drie keer in de week tientallen kilo’s naast de eettafel (Erasmus Magazine)

Wat doen EUR-medewerkers en -wetenschappers ter ontspanning, nu sporten lastiger is en uitgaan uit den boze? Deze maand: dataspecialist Dominique van Deursen doet aan powerliften.

https://files.erasmusmagazine.nl/app/uploads/2021/05/03154613/dominique-weightliften-gewichtheffen-foto-Ronald-van-de-Heerik-1-875x663.jpg

Hoe komen medewerkers van de Erasmus Universiteit coronatijd door? Pakken ze nieuwe hobby’s op? Houden ze pubquizzen op Zoom? Data scientist  bij de Algemene Bestuursdienst Dominique van Deursen (25) bouwde een home gym om haar sport powerlifting (niet hetzelfde als gewichtheffen, red.) in de woonkamer te beoefenen. Ze won eerder een zilveren medaille op het wereldkampioenschap voor studenten en een bronzen medaille op het Nederlands Kampioenschap.

Het was wel even puzzelen toen ze een jaar geleden de grote gewichten en bijbehorende installatie van hun home gym in de woonkamer wilden parkeren. “Het is behoorlijk zwaar”, lacht van Deursen, vanuit haar woonkamer die ook dient als sportschool en kantoor. “Gelukkig kunnen we het gewicht met de plaat eronder verspreiden over drie vierkante meter. We zochten van tevoren op hoeveel een vloer naast een betonnen draagmuur kan hebben. Dat bleek duizend kilo per vierkante meter. Daar komt onze installatie niet aan.”

Daarom staat er nu op de plek waar eerst de voorraadkast stond – die staat nu op de gang – een grote zwarte installatie. Een bankje voor het bankdrukken, een rek waar de halter met gewicht in gehangen kan worden, en rode gewichten liggen ernaast. “Voor corona hadden we het er al eens over om later, als we een groter wonen, een schuurtje in te richten waar we kunnen trainen. Hier zou het niet passen, dachten we. Maar toen kwam corona.” Onder druk is meer mogelijk.

Klinisch ethicus Erwin Kompanje prepareert verongelukte meeuwen in de woonkamer

Zilver in Zuid-Afrika

Van Deursen is nu bijna twee jaar data scientist bij de Algemene Bestuursdienst. “Wij zijn verantwoordelijk voor de algemene informatievoorziening naar het College van Bestuur en de faculteiten en beheren ook de data van de universiteit die beschikbaar is voor data-analisten.” Concreet houdt dat bijvoorbeeld in: “Onlangs werkte ik aan een duurzaamheidsrapportage, waarin we kijken hoeveel de EUR doet aan de Sustainable Development Goals op het gebied van onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering.”

In 2018 won Van Deursen een bronzen medaille op het Nederlands kampioenschap en eerder zilver op het wereldstudentenkampioenschap in Zuid-Afrika. Op de laatste prijs is ze, vooralsnog, het meest trots. Powerlifting is niet hetzelfde als gewichtheffen, legt Van Deursen uit. Het laatste is een Olympische sport waarbij de halter boven het hoofd getild moet worden met een speciale techniek. “Een wedstrijd powerlifting bestaat uit drie onderdelen. De squat, de benchpress en de deadlift. Elk onderdeel mag je drie keer proberen en je beste poging telt, als het aan de randvoorwaarden voldoet. Je doet mee in een bepaalde gewichtsklasse.”

Philip Hans Franses schildert gorilla’s en bosbranden in zijn Delfshavense atelier

Braziliaanse Jiu Jitsu

Het powerliften begon voor Van Deursen in haar studententijd. “Ik deed eerst Braziliaanse jiujitsu. Dat is een hele technische sport en ik had dat nog niet echt onder de knie. Mijn gedachte was: ik wil in ieder geval sterk genoeg zijn. Dus begon ik meerdere keren per week te trainen met gewichten. Al gauw wilde ik voor powerliften gaan.” Dat bleek nog makkelijker te plannen ook. “De sportschool was om de hoek, voor jiujitsu moest ik naar een andere stad. En powerliften is ook gezellig. We hadden een studentenvereniging eromheen en trainen doe je vaak samen, zo leerde ik veel mensen kennen van wie ik veel kon leren.”

Tijdens de lockdown helpt powerliften haar om na een dag met online vergaderingen te ontspannen. “Ik heb niet de luxe van een aparte werkkamer die ik aan het einde van de dag verlaat. Een dag gaat gemakkelijk voorbij zonder voldoende te hebben bewogen, en dus is het fijn om te trainen en je even fysiek te moeten inspannen.”

Wedstrijden na corona

Wat is het mooie aan powerliften zelf? “Het is heel leuk dat je progressie zo meetbaar is. Je probeert telkens iets dat net niet lukt, tot het op een gegeven moment wel lukt. Dat is toch vet?” De eerste wedstrijden beginnen langzaam weer te komen. Gaat ze meedoen? “Dat weet ik nog niet. Ik ben net hersteld van een blessure en wil eerst weer op mijn oude niveau komen. Dus voorlopig ben ik vooral nog in strijd met mijn persoonlijke records.”

Marko de Haan

https://www.erasmusmagazine.nl/2021/05/03/dominique-van-deursen-squat-drie-keer-in-de-week-tientallen-kilos-naast-de-eettafel/