5 kijktips over ecodenken (Kennislink)

Van stervende bijen tot smeltende ijskappen: dat een andere omgang met de aarde nodig is, is allang duidelijk. Maar hoe kunnen we een nieuwe relatie aangaan met de planeet en andere aardbewoners? Vijf hoopvolle kijktips die ons op weg kunnen helpen.

Naast films en documentaires zijn er ook boeken verschenen over hoe we radicaal anders moeten omgaan met de planeet en onze medebewoners. We zetten er vijf voor je op een rijtje.

Van beelden van extreme bosbranden, een uitgehongerde ijsbeer op een smeltende ijsschots of afstervend koraal kijken we bijna niet meer op. Het menselijk handelen toont zijn weerslag op onze planeet, en dat weten we al decennia. Dat kan een recept zijn voor pessimisme, moedeloosheid, het idee dat we toch niet in staat zijn om het roer werkelijk om te gooien. Maar daar schiet niemand iets mee op.

Verandering is altijd mogelijk. Maar om werkelijk verschil te maken is minder vliegen, minder vlees, minder plastic niet genoeg – alhoewel dat ook zeker essentieel is. Het gaat ook om een andere relatie tot de aarde. Een die niet gericht is op exploitatie, maar op samenwerking. Bijkomend voordeel: daarbij hoeven we niet alleen dingen te laten, we krijgen er ook juist veel voor terug – zoals een gezonde toekomst.

Hoe gaan we zo’n nieuwe relatie aan? Onder andere door onszelf toe te staan door een andere lens naar de wereld om ons heen te kijken, de kracht van kleine, lokale initiatieven niet te onderschatten en meer te leren over de natuur. Om je een handje op weg te helpen, zetten we vijf kijktips over ecodenken voor je op een rij:

1 - History of Mother Earth: Gaia Uncovered (2021)

Trailer van History of Mother Earth: Gaia Uncovered

We behandelen de aarde tegenwoordig vaak als een brok van steen en gas waarmee we mogen doen wat ons goeddunkt. Maar voor duizenden jaren hebben mensen de aarde niet als object, maar als een subject gezien, dat leeft en denkt. Wat kunnen we in deze seculiere tijd leren van het gedachtegoed van de oude Egyptenaren, de oude Grieken en de mensen in de Middeleeuwen over onze planeet? In deze BBC-documentaire wordt gekeken of het verleden antwoorden biedt om een gezonde toekomst mogelijk te maken. Op welke verschillende manieren kunnen we ons tot onze planeet verhouden? Welke vermogens heeft de aarde allemaal, en kun je in dat opzicht spreken van ‘intelligentie’? En als de aarde slim is, zijn wij dan ook slim genoeg om te luisteren naar wat ze te zeggen heeft?

Te zien op BBC Select via verschillende streamingsdiensten.

2 – Knowledge Keepers (2020)

Aflevering van Knowledge Keepers

De inheemse bevolking van Canada ging, en gaat, op een heel andere manier met de natuur om dan wij. Maar hun kennis over lokale planten, over de bestuivers die nodig zijn om onze voedselbronnen in stand te houden en over natuurlijke medicijnen dreigt verloren te gaan als gevolg van de intergenerationele effecten van de kolonisatie. Deze documentaireserie legt deze kennis, die van oudsher van generatie op generatie mondeling wordt doorgegeven, gedeeltelijk vast. De visie van deze ‘culturele kennisbewaarders’ kan ons helpen een andere omgang met de aarde te cultiveren: ze leven niet op de aarde, maar met de aarde. De eerste aflevering gaat over de traditie van schors van de cederboom oogsten en wat het belang is van een dergelijk natuurritueel, de tweede over de helende werking van planten.

Te zien via de website van het Museum of Anthropology (MOA), Vancouver (gratis).

3 – The Biggest Little Farm (2018)

Trailer van The Biggest Little Farm

In The Biggest Little Farm verruilen de Amerikaanse John en Molly Chester hun kleine appartement in Los Angeles voor een boerderij met een enorme lap vruchteloze grond eromheen. De documentaire toont hoe zij in acht jaar tijd hun droom nastreven om in harmonie met de natuur te leven, door een ecosysteem op te bouwen waarin gif en geweld uit den boze zijn. Dat brengt uitdagingen met zich mee, maar door tienduizend bomen te planten, honderden gewassen te introduceren en allerlei dieren op het terrein te laten leven, komt het land uiteindelijk tot leven. De docu laat zien dat er een andere manier van landbouw mogelijk is, een andere omgang met de natuur, en hoe de wereld eruitziet als we met de natuur meewerken in plaats van ertegen ingaan.

Te zien via verschillende streamingsdiensten, o.a. Cinetree.

4 – How trees talk to each other (2016 & 2017)

‘De bomenfluisteraar’ wordt Suzanne Simard, hoogleraar bosecologie aan de universiteit van Brits-Columbia (Canada), ook wel genoemd. Ze werd wereldberoemd met haar ontdekking dat bomen met elkaar communiceren en samenwerken via een ondergronds netwerk van schimmels. Zo sturen sparren en berken elkaar koolstof wanneer dat nodig is vanwege een te schaduwrijke plek. ‘The wood wide web’ noemt Simard dit netwerk. Haar werk nodigt uit om op een andere manier naar de wereld om ons heen te kijken. Leer luisteren naar de natuur, raadt Simard aan, ze heeft ons genoeg te leren. Bijvoorbeeld dat communicatie en samenwerking essentieel zijn voor een gezond geheel en om voort te kunnen bestaan. In haar boek Op zoek naar de moederboom (2021) nodigt ze ons uit om op een nieuwe manier naar bomen te kijken, maar voor wie liever kijkt en luistert: haar kennis doet ze ook uit de doeken in haar TED-talks.

De twee TED-talks van Simard zijn hier en hier te bekijken (gratis).

5 – Tomorrow (2015)

Trailer van Tomorrow

Tomorrow (originele titel: Demain) is een Franse documentairefilm die niet focust op de negatieve aspecten van menselijk handelen op de planeet, maar juist op hoopvolle initiatieven wereldwijd die oplossingen zoeken voor de huidige ecologische uitdagingen. De docu won meerdere prijzen, waaronder een César Award en een Gouden Salamander voor beste documentaire, en is een aanrader voor degenen die op zoek zijn naar optimisme in deze tijden van klimaatdepressie. De Franse actrice Mélanie Laurent en eco-activist Cyril Dion reizen, nadat ze in het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Nature hebben gelezen dat een deel van de mensheid uit zal sterven als we op dezelfde voet voortzetten, af naar tien landen. Daar spreken ze pioniers die elk op hun eigen manier een alternatief bieden voor het huidige model, bijvoorbeeld met een organische markttuin, urban farming of een revolutionair onderwijssysteem.

Te zien via verschillende streamingsdiensten, o.a. Cinetree.

Tijdens het evenement Thinking Planet – van ego naar eco gaan we op zoek naar nieuwe manieren om ons te verhouden tot de planeet, toekomstige generaties en andere aardbewoners. Tijdens dit evenement blijven we niet hangen in abstracte gedachtes, maar gaan we op zoek naar manieren om deze ideeën om te zetten in concrete actie.

Als we met een nieuwe lens naar de wereld kijken, zien we dan andere handelingsperspectieven? Praat mee tijdens Thinking Planet, 29 april 2022 in Amsterdam.

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/5-kijktips-over-ecodenken/

Recensie: Lana Del Rey maakt met Norman Fucking Rockwell! een duister meesterwerk (ThePostOnline)

https://tpo.nl/wp-content/uploads/2019/09/LdRpers.jpg

De vijfde plaat van Lana Del Rey is haar meest sombere tot nu toe. En de meest persoonlijke, donkere, kwetsbare en meest intieme. Veel teksten, veel piano, vrijwel uitsluitend ballads. Ook de muziek voltrekt zich ondanks de paar lome beats in mineur. Met haar stem zingt ze met gemak van hoog naar laag om meer dan op haar vorige albums emotie en betekenis te benadrukken. Op een recente persfoto heeft de zangeres zo te zien dikke pret. Goedlachs met haar opvallende eyeliner in vleugeltjes. Toch roept het beeld een gevoel op van vervreemding door de achtergrond van industriële stellages in een containerhaven.

Met zijn sentimentele illustraties gaf kunstenaar Norman Rockwell een bijna patriottische kijk op de Amerikaanse samenleving. Ook Lana Del Rey werpt een blik op de Verenigde Staten, zij het met veel persoonlijke herinneringen. Over de tijd toen ze nog in New York woonde, verslaafd was aan drank en nog niet de beroemde maar beginnende zangeres Lizzy Grant was. Er klinkt wanhoop in haar teksten maar nog meer uitingen van verlangen. Del Rey is intussen wereldberoemd en alomtegenwoordig, al zou ze het liefst willen maken dat ze weg komt, naar “the California sun and the movie stars”. Een van de songs heet How To Disappear. Een traag jazzwalsje is haar enige metgezel. Maar zelfs ontsnappen blijkt onmogelijk want “no one’s going anywhere”. Verwijst Del Rey naar zichzelf wanneer ze Life On Mars van David Bowie aanhaalt? Daarin gaat het over iemand die probeert te ontsnappen aan de werkelijkheid, uit “her sunken dream” stapt, maar na een bezoek aan de bioscoop ontdekt dat haar omgeving allesbehalve is veranderd.

Norman Fucking Rockwell! is de eerste plaat waarop de zangeres niet op de hoes staat afgebeeld met een auto in de buurt. Op een zeilboot maakt ze een grijpende beweging terwijl ze zich met haar andere hand vastklampt aan een man in een zwarte trui. Die man op de foto is overigens de kleinzoon van Jack Nicholson. Is zo’n jacht een statussymbool voor welgestelden, Del Rey gebruikt het vaartuig om te ontsnappen aan de brandhaard die op de achtergrond woedt. Waarschijnlijk komen de rookvlammen van de grote bosbranden die in 2018 Californië teisterden. “L.A. is in flames”, zingt ze in The Greatest. Ook hier blijkt het dus niet goed toeven. En wie gaat er nu zeilen in de zon met een zwarte trui aan? En waarom zijn de lucht en wolken geschilderd in plaats van gefotografeerd?

https://tpo.nl/wp-content/uploads/2019/09/Lana-del-Rey-albumcover.jpg

“’Cause your just a man. It’s just what you do. Your head in your hands”. Veel songs gaan over mannen die het allemaal niet meer voor elkaar krijgen, niet weten hoe ze een relatie in stand moeten houden, die net als menig popicoon door de mand vallen; Kanye West is “blond and gone” sinds zijn bewondering voor Donald Trump. De laatste regels in The Greatest prevelt ze zo intens triest dat je er stil van wordt. Een ander liedje is met zijn verpletterende eenvoud misschien wel het hoogtepunt van de plaat: een tranendal in het klein. In de wereld van Lana Del Rey heet dit een Love Song.

Het doorprikken van de schone schijn, de dubbele bodems, de soms ongrijpbare symboliek en de talloze verwijzingen naar populaire Amerikaanse cultuur, met name popmuziek; ze blijven onverminderd het artistieke handelsmerk van Lana Del Rey. Wat dat betreft zijn haar albums een muzikale variant op Pop Art. Dat ambivalente koppelt de zangeres nu echter op meeslepende en soms hardvochtige wijze aan persoonlijke gebeurtenissen uit haar verleden en aan de tijd van nu. De muziek is voortdurend in de kiem gesmoorde neo-noir die net voldoende sfeer schept in plaats van hapklare brokken voorschotelt. Zoiets past ook prima bij typische Del Rey oneliners als:

“You fucked me so good that I almost said I love you”

“If he’s a serial killer, then what’s the worst that can happen to a girl who’s already hurt?”

“I like to see everything in neon”

Luisteren naar deze plaat is alsof de openingsscène uit Blue Velvet van David Lynch aan je voorbij trekt. Suikerzoete kleuren van hoop en onschuld langzaam maar zeker weggestopt in een onheilspellend grasgazon. Lana Del Rey maakt definitief het licht uit van de Amerikaanse Droom. Tastend in het pikdonker gaat ze, wellicht tegen beter weten in, op zoek naar een laatste sprankje hoop. Dan vindt ze op het laatste moment toch iets van houvast. Hope Is A Dangerous Thing For A Woman Like Me To Have – But I Have It. Een van de meest aangrijpende songs ooit gemaakt. In één dag opgenomen, live in de studio. Advies van producer Jack Antonoff: “Listen at night alone”.

(De vinylpersingen zijn in groen, roze, blauw en zwart verkrijgbaar. Jammer genoeg staan de teksten niet afgedrukt op de (klap)hoes. De achterzijde bevat een grappig grammaticafoutje: Made in the France. Via de Amerikaanse kledingketen Urban Outfitters is net als destijds Ultraviolence, een versie te bestellen in een hoes met afwijkend artwork.)

Lana Del Rey – Norman Fucking Rockwell! (2lp, Polydor/Interscope Records/Universal Music 2019)

Recensie: Lana Del Rey maakt met Norman Fucking Rockwell! een duister meesterwerk

https://tpo.nl/2019/09/08/lana-del-rey-de-amerikaanse-droom-voorgoed-duigen/