De nieuwe ervaringsecologie gaat op alles zijn stempel drukken, van de cultuur tot AI (MT.nl)

Op een techforum ben ik aan de praat geraakt met Peter de Koning uit Castricum. Hij wil zich er wel aan wagen om mijn bandrecorder, een Grundig TK8 uit 1978, weer aan de praat te krijgen.

Zo kon het gebeuren dat ik tien minuten voordat ik aan deze column begon naar een conference van Wim Kan zat te luisteren. Dat was de eerste band die ik opstartte na reparatie. De cabaretier galmde via de klankkast mijn studeerkamer binnen. Ik luisterde aandachtig naar het openingslied van zijn oudejaarsconference uit 1960.

De Nederlandse bevolking blijkt in de ban van ‘de toverbel’ die Slochteren heet. Waar gaat dit heen, vraagt Kan zich af? En ‘wat gaat het ons kosten?’

Dat laatste weten we inmiddels. Het kostte ons de vriendschappelijke band tussen de mensen in het noorden en het westen van het land, het kostte de huizen, het klimaat en het vertrouwen in de politiek.

Cultuur bepaalt technologische ontwikkeling

Noem Wim Kan oubollig. Daar ben ik het deels mee eens. Maar ik noem hem ook profetisch. De toverbel-metafoor is exact wat er met kunstmatige intelligentie op dit moment aan de hand is. Als Kan zingt dat we met open mond naar de gaswinning uit de grond staan te kijken, vervang ik ‘gas’ door het woordje AI. Als hij zingt: ‘We hebben nou het hele jaar de gasbel horen luien, maar niemand weet precies waar de klepel hangt’ doe ik hetzelfde.

Het is het lot van iedere nieuwe technologie dat de klepel altijd zoek is. Wie had ooit kunnen voorspellen dat huizenschade herstellen moeilijker is dan een man op de maan zetten? Rakettechnologie is een stuk eenvoudiger dan bureaucratie-technologie. (We mogen alles dat door de mens gemaakt is technologie noemen). Maar waar technologie uiteindelijk toe leidt, dat is vaak een groot vraagteken.

Er is wel iets over te zeggen. We weten inmiddels dat de cultuur allesbepalend is voor de richting waarin de technologie zich gaat ontwikkelen. Dat leerde ik ooit uit het boek Always Already New: Media, History en the Data of Culture van professor Lisa Gitelman, dat ik er voor het schrijven van dit stuk even bij pak.

Verdwenen reparatie-industrie

De mediacultuur van de jaren 60 was heel anders dan die van nu. Dat heb je meteen door als je de loodzware TK8-recorder naar je auto sleurt voor reparatie. De uit dieplood opgetrokken recorder met zijn opwarmende groene lampje straalt een en al gedegenheid uit. Grundig is gründlich. Een apparaat gemaakt om te repareren. Bovendien slechts een paar banden – that’s it! Geen Spotify-stress. Relax, draai een band, schil een appeltje, luister aandachtig.

Het had maar weinig gescheeld of de Grundich was gründlich vernachelt. Als Peter me niet had verboden het ding thuis nog een keer aan te zetten, was het waarschijnlijk fout gegaan. Eerst moesten namelijk de condensatoren eruit gesloopt worden. Die oude hebben een papieren wikkel en dat neemt vocht op. Een paar keer aan en uit is genoeg om het apparaat na zoveel jaar trouwe dienst op te blazen.

Ik doe wat hij zegt, en op de koffie bij hem thuis voeren we nostalgische gesprekken over de reparatie-industrie die volledig verdwenen is (op eenlingen zoals Peter na).

Tijdperk van overvloed

Bandrecorders zoals deze komen uit het geen-cent-te-veel-hoor-tijdperk waarin zuinigheid troef is. Mijn oma liet me ooit vol trots een speciale lepel zien waarmee je een pak vanillevla tot de laatste kwak kon uitlepelen. Sinds de tijden van overvloed zijn aangebroken is dat gedoe verleden tijd. Nu is abundance de gangbare lijn en vieren we de toverbel die technologie heet uitbundig.

Een van de oprichters van de Singularity University, Peter Diamandis, schreef er ooit een boek over: Abundance: The Future is Better Than You Think. Op de kaft ook nog een sticker waarop te lezen is dat er nieuw bewijs is dat een tijdperk van overvloed voor iedereen is weggelegd.

Ik hoop oprecht dat de toekomst er beter uitziet dan ik denk. Ik ben de laatste tijd wat somber. Ben te veel wetenschappelijke literatuur gaan lezen over tekorten aan drinkwater, de opwarming van de aarde en het verlies aan biodiversiteit. Als ik naar de AI-euforie kijk en lees dat er hierdoor X procent aan extra economische groei ingeboekt kan worden, denk ik: hoe dan, waarom dan en hoe kan het uit?

The Experience Ecology

Ik ben niet de enige sombermans. Nu de klimaatopwarming nadrukkelijker voelbaar wordt, beginnen de zorgen zich in de cultuur te nestelen. In de Verenigde Staten, waar de rook van de Canadese bosbranden het daglicht wegneemt, hebben ze al een nieuw naam voor dit klimaattijdperk: het pyroceen.

Wetenschappers worden inmiddels activistisch en doen mee met het blokkeren van de A2. Erik van Sebille, een net aangestelde hoogleraar oceanografie, brak in tranen uit tijdens zijn oratie. En in The Lancet lezen we dat jongeren massaal opgroeien in klimaatangst.

Het tijdperk dat voor ons ligt, noem ik ook wel ‘The Experience Ecology’. Deze nieuwe ervaringsecologie gaat zijn stempel drukken op de cultuur, op de manier waarop we de toekomst vorm willen geven, op de manier waarom we naar AI kijken. De experience-ecologie maakt dingen voelbaar die wetenschappers al jaren voorspeld hebben.

Managers en bestuurders die op de zeepkist gaan staan om de nieuwe AI-strategie te verkondigen moeten zich hiervan bewust zijn. Tussen het publiek zijn ongetwijfeld nog wat aanhangers van de Singularity University te vinden die het allemaal prachtig vinden dat AI begint te praten. Maar naast ChatGPT is er nu ook ChatAarde: de planeet die begint te praten.

De meeste organisaties draaien nog op de automatische piloot van de exponentiële groei en acceleratie tot de max. Maar de overgang van het abundance-tijdperk naar het schaarste tijdperk vraagt om een nieuw verhaal en een nieuwe slag (digitale) leiders. Leiders die de experience ecology het centrum van hun digitale verhaal maken.

AI en het klimaat

Ondertussen verwissel ik van band op mijn TK8 en zet de luidspreker extra hard. Met mijn ogen op het product van de reparatie-economie denk ik aan professor Susan Paulson. Zij is gespecialiseerd in de antigroei-economie. Een van haar uitspraken spookt nog steeds door mijn hoofd: Anyone who thinks that endless growth is possible in a finite world, is either crazy or an economist.’

Ik trek er deze conclusie uit: iedereen die denkt dat AI en de toestand van de aarde niets met elkaar te maken hebben, zit in het verkeerde verhaal gevangen.

Lees meer columns van Menno van Doorn:

https://mtsprout.nl/columnisten-experts/experience-ecology

Deze startups helpen ons te leren leven met klimaatverandering (MT.nl)

De gevolgen van de klimaatverandering zijn niet langer te negeren, ook niet bij ons. Zwaardere stormen, langdurige droogtes, regenbommen in plaats van -buien, overstromingen en bosbranden…

Verhuizen om de impact van klimaatverandering te vermijden, is niet voor iedereen weggelegd. Maar er komen wel steeds meer slimme technologische oplossingen die ons kunnen helpen met deze nieuwe werkelijkheid. Om ons aan te passen of er beter mee te leren leven.

Meer klimaatverandering, meer technologie

Dat gebeurt op grote schaal voor steden, voor vastgoedprojecten, voor de agrarische sector, voor bedrijven en voor de overheid. Maar wat doen startups eigenlijk voor consumenten? Voor MT/Sprout zoomen we in op enkele technologieën die op komst zijn.

Sommige producten in dit overzicht zijn nog een beetje toekomstmuziek, maar de rest zouden we eigenlijk nu al moeten gaan gebruiken. Hoe sterker de impact van het klimaat, hoe meer technologieën en producten zullen volgen.

#1 Drinkwater wordt schaarser

Een flink deel van ons waterverbruik gaat op aan douchen, gemiddeld zo’n 60 liter. Vaak is het gewoon drinkwater wat door het putje spoelt. De Rotterdamse startup Hamwells ontwikkelt sinds 2015 douchesystemen met een duurzamer verbruik.

Een recente creatie is de Loopz, een douche die het water opvangt en filtert. Het systeem gebruikt maar zes liter water, of we nu vijf minuten of een uur douchen.  Het enige nadeel van dit product? Op dit moment is het alleen gericht op gebruik off the grid, voor buiten dus.

Een douche die veel sneller thuis in de badkamer kan worden geïnstalleerd, komt van een Canadese startup Rainstick Shower. Deze technologie vangt het water op, filtert het en hergebruikt het zes keer.

Zo besparen we niet alleen 80 procent water, maar ook 80 procent van de energie die nodig is voor het verwarmen ervan. Rainstick wil de wereld veroveren met dit product. Maar Nederlandse geïnteresseerden kunnen zich tot nu toe alleen inschrijven op een wachtlijst.

Zelfs voor tiny homes

Nog zo’n innovatieve hergebruiker is de Hydraloop, van de gelijknamige startup uit Leeuwarden. Dit systeem zuivert licht vervuild afvalwater. Zo kunnen we het opnieuw kunnen gebruiken voor het toilet, de wasmachine of de tuin.

Dat hergebruik loopt op tot 85 procent van het totale water in een huishouden. En dit zonder schadelijke chemicaliën of filters. De besparing op drinkwater en afvalwater is 45 procent.

Hydraloop is betaalbaar, onderhoudsarm en ziet er ook nog aardig uit. Hun recentste product is inmiddels zo compact dat het wordt geplaatst in appartementen, badkamers en zelfs tiny homes. Die kleine Hydraloop zuivert dagelijks tussen 140 en 300 liter douchewater.

Lees ook: De ondernemerslessen van de founder van Hydraloop

#2 Het weer wordt extremer

Als er iets wordt gemonitord in ons land, dan is dat het waterpeil. Overstromingen komen dus niet zo snel als een verrassing. Met de steeds hetere en drogere zomers ontstaat ook steeds meer brandgevaar. Denk aan bosbranden en heidebranden. Hoe sneller die worden ontdekt, hoe beter ze te bestrijden zijn.

De Amerikaanse startup Torch heeft een systeem, Nest Protect, ontwikkeld dat vroegtijdig waarschuwt voor natuurbranden. Ze brengen een soort slimme rookdetector eigenlijk naar buiten. Dit toestel wordt namelijk in de buurt van onze huizen bevestigd in een boom of aan een paal.

Het monitort een combinatie van hitte, rook en licht voor een terrein van zo’n 4 hectare. De sensoren van dit systeem werken op zonne-energie. Als er brand wordt ontdekt, volgt een melding via een mobiele app. Aan een livefeed met een camera wordt nog gewerkt. Nog even geduld, dit product is pas eind dit jaar op de markt.

Butterfly-effect berekenen

Emnotion noemt zichzelf geen meteorologische dienst. Deze Israëlische startup is gespecialiseerd in extreem weer. Het bedrijf geeft vervolgens zeer lokale waarschuwingen. Met lokaal bedoelt het bedrijf: op 100 meter. Dit op basis van een onvoorstelbare hoeveelheid meteorologische gegevens wereldwijd.

Een algoritme gaat met al die data, lokale temperatuur, wind, vochtigheid, aan de slag. Het berekent hoe weercondities aan de ene kant van de wereld die de andere kant beïnvloeden. We kennen dat als het zogenoemde butterfly effect.

Daardoor wordt extreem weer zelfs tot drie maanden van tevoren voorspeld. In het aanbod staan al individuele alarmberichten opgenomen. Bijvoorbeeld over hittegolven of stormweer die impact kunnen hebben op onze gezondheid. Ook het waarschuwen voor overstromingen is mogelijk.

Lees ook: Waarom economische groei ons zo in de weg zit

#3 Zomers worden heter en droger

Als er geen regen valt, kan nog altijd water uit de lucht worden gehaald met textiel. Dat is de uitvinding van startup Sponsh uit Eindhoven. Het textiel is bedekt met een speciale polymeercoating. ‘s Nachts haalt die water uit de lucht haalt en overdag geeft het dat water weer af.

Het biologisch afbreekbare materiaal biedt mogelijkheden voor irrigatie, het ontvochtigen van broeikassen en zelfs voor drinkwater. Hun eerste product wordt eind dit jaar verwacht: een bevochtiger voor jonge bomen. Dat helpt om van herbebossing een succes te maken.

Een frisgroen gazon in de zomer zal ook steeds meer een uitzondering worden. De Amerikaanse startup Irrigreen heeft een digitaal sprinklersysteem ontwikkeld dat 50 procent water bespaart. Het systeem brengt de grasmat in kaart en werkt met intelligentie sprinklers die sproeien zoals een inktjetprinter.

Ze ‘printen’ het sproeiwater alleen op de plekken waar dat nodig is. Gele plekken in het gazon behoren tot het verleden. En dat geldt ook voor elkaar overlappende sprinklers of sprinklers die vooral buiten de grasmat sproeien. Wanneer het regent, stopt het systeem vanzelf.

Airco, maar dan duurzamer

Steeds warmere zomers betekent ook steeds meer gebruik van koelsystemen. Wie geen warmtepomp in huis heeft, grijpt dan naar airconditioners. De klassieke versies zijn een aanslag op het klimaat en op de energiefactuur. Maar de Amerikaanse startup Blue Frontiers heeft een duurzamer alternatief in de maak.

Het bedrijf wordt inmiddels ondersteund met funding van BEV, opgericht door Bill Gates. Blue Frontiers claimt tussen 50 tot 90 procent minder energieverbruik en 85 procent minder uitstoot van broeikasgassen.

Deze airco maakt gebruik van het verdampen van zout water en het weer onttrekken van water uit de lucht. De startup verwacht het systeem in 2026 ook op de consumentenmarkt te introduceren.

Lees ook: Alles over de energietransitie op MT/Sprout

https://mtsprout.nl/tech-innovatie/startups-klimaatverandering-hamwells-sponsh