De Nederlandse natuur lijdt en dat is ook jouw probleem (OneWorld)

https://www.oneworld.nl/app/uploads/2020/07/iStock-178799843-875x583.jpg

Koolmeeskuiken

In de krantenkoppen smelt het poolijs en op tv staan de regenwouden in brand, maar de rest van de dag zijn die problemen maar ver weg. Hoewel? Ook de Nederlandse natuur zucht onder de mensheid. Drie urgente problemen voor de Nederlandse natuur, die ook jou aangaan.

Als ik me een keer uit de stad en in de natuur begeef, zet ik m’n oren wagenwijd open. Ik probeer me te verwijderen van alles wat me aan mensen herinnert tot ik alleen nog vogels hoor, kikkers, het gezoem van insecten. Geen auto’s, geen gillende kinderen, dat moment dat er even geen vliegtuig over dendert. Het zal een vorm van meditatie zijn; ik vind het heerlijk om me op zulke momenten voor te stellen dat er niets aan de hand is. Dat de insecten het niet zwaar hebben, dat de wereld niet opwarmt.

Dit is het droogste voorjaar ooit in Nederland gemeten

Met dat gedachtenexperiment kom ik op het moment helaas niet weg. Waar klimaatverandering vaak redelijk ongrijpbaar blijft, zijn aanhoudende bosbranden in ons eigen kikkerlandje dat zeker niet. En er blijkt veel meer aan de hand, merk ik de laatste weken als ik kranten, websites en mails lees. Wat kunnen natuurexperts me hierover vertellen?

Recorddroogte

Was de ‘intelligente lockdown’ niet een stuk draaglijker door het lieflijke lentezonnetje dat door de ramen scheen? De bossen en parken die daardoor zo uitnodigend waren? Het zal je niet ontgaan zijn: het heeft nauwelijks geregend. Goed mogelijk dat je het woord ‘record’ in de context van het klimaat niet meer kunt horen, maar – het moet gezegd – er was sprake van een recorddroogte. Het droogste voorjaar ooit in Nederland gemeten.

Dat had onder meer tot gevolg dat er deze lente flinke bosbranden woedden. Niet alleen in de Amazone of Australië dus, maar gewoon hier, in eigen land. In het Natura2000-gebied de Deurnese Peel bijvoorbeeld, in Zuidoost-Brabant, maakte een grote brand ruim 800 van de 1000 hectare met de grond gelijk. De brand werd pas vorige week officieel geblust verklaard.1

Kwetsbare waternatuur dreigt te verdwijnen. Ik ben bang dat het nu superhard gaat

Erik de Jonge, boswachter bij Brabants Landschap, vertelt over andere gevolgen: “Ik heb hier een prachtig stuk moeras dat we nog nooit droog hadden zien staan. Drie jaar geleden gebeurde dat aan het eind van de zomer tot onze verbazing voor het eerst. Vorig jaar gebeurde hetzelfde, alleen toen al halverwege de zomer.” En je raadt het al: “Nu stond het in april al droog. Kwetsbare waternatuur dreigt te verdwijnen. Ik ben bang dat het nu superhard gaat.”

Dit jaar heeft geen een van de lepelaarkuikens het overleefd

Hij is aangedaan door het gigantische bijenveld – een veld vol bij-vriendelijke bloemen – dat ze dit jaar hadden ingezaaid maar waarvan elke kiem is verschroeid, en niet minder door een vogeleiland dat opeens geen eiland meer is: “Een prachtig vogelparadijs, waar duizenden vogels normaal gesproken in alle rust broeden. Deze lente was de waterstand zo laag dat vossen er op hun dooie gemak heen konden lopen. Vorig jaar hadden we nog de grootste lepelaarskolonie van Nederland met 290 nesten. Dit jaar heeft geen een van de kuikens het overleefd.”

Een week geleden stonden de regenwolken weer aan de hemel, er komt nog altijd water uit de kraan, en je denkt al snel dat het allemaal wel weer goedkomt. Toch is het tij nog niet gekeerd, vertelt Wiebe Borren, hydroloog bij Natuurmonumenten: “Verschillende plant- en diersoorten hebben een enorme klap gekregen. De regen die nu valt verandert bijvoorbeeld niets aan het feit dat de weidevogels een heel mager broedsucces hadden. Als het volgend jaar weer zo is, wordt het al een stuk problematischer – dan mis je twee generaties.” Hetzelfde geldt voor bomen: “De droogte van 2018 hebben veel bomen overleefd, maar het heeft ze wel verzwakt. Daardoor konden veel deze nieuwe klap niet aan.”

Als de natuur in de problemen zit, zitten we dat allemaal

Borren vervolgt: “Als de droogte zich herhaalt en we niets veranderen aan het waterbeheer, dan stapelen de effecten zich op.” Waterbeheer inderdaad, want bovenop de weinige regenval komt slecht watermanagement. De landbouw bijvoorbeeld, vertelt Borren, pompt gigantisch veel water uit de grond voor beregening van gewassen – niet zelden met of zonder vergunning dicht bij kwetsbare natuurgebieden die daardoor letterlijk droog komen te staan.

Vorig jaar zomer draaiden er in Noord-Brabant volgens Natuurmonumenten alleen al veertienduizend grondwaterpompen, die samen anderhalf keer zoveel water oppompten als er in de hele provincie aan drinkwater wordt gewonnen. Het waterbeheer is daarnaast nog altijd te veel gericht op het afvoeren in plaats van vasthouden van water, meent Borren –  van oudsher was het issue vooral hoe we een teveel aan water kwijtraakten. Maar nieuwe tijden vragen om nieuwe maatregelen.

Pesticiden in beschermde natuurgebieden

Wat vond boswachter De Jonge van het nieuws dat er landbouwpesticiden tot diep in natuurgebieden zijn aangetroffen? “Dat kwam wel even hard aan”, zegt hij. “Wij dachten dat we het in Brabant wel goed hadden geregeld, omdat we hier op het landschap uiteraard geen pesticiden gebruiken. Nu ben ik bang dat het hier nog vele malen erger zal zijn, want wij zitten hier midden in een intensief landbouwgebied. Onze jaarlijkse vlindertelling laat een neerwaartse lijn zien, zal dat dan toch ook daarmee te maken hebben?”

In Drentse natuurgebieden zijn maar liefst 31 verschillende bestrijdingsmiddelen aangetroffen

Wat is er precies aan de hand? Begin deze maand werd bekend dat in Drentse natuurgebieden maar liefst 31 verschillende bestrijdingsmiddelen zijn aangetroffen. Sterker nog, in alle vegetatiemonsters die door het burgerinitiatief Meten=Weten zijn afgenomen, hoe diep in het gebied ook, werden bestrijdingsmiddelen aangetroffen. Soms tot wel vijftien verschillende soorten per monster, waaronder zelfs enkele middelen die helemaal niet zijn toegestaan in Nederland, maar blijkbaar ‘stiekem’ zijn gebruikt.

De landbouw, met bijbehorende pesticiden, is de nummer 1 oorzaak van het uitsterven van insecten

Meten=Weten en Natuurmonumenten roepen minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid) dringend op om nader te onderzoeken wat de pesticiden betekenen voor insecten en bodemleven. Over de uitslag van zo’n onderzoek bestaat een donkerbruin vermoeden. De onderzoekers schrijven zelf onheilspellend: ‘Insecticiden […] kunnen leiden tot minder insecten en daarmee het ineenstorten van vogelpopulaties die daarvan afhangen.’

Wereldwijd wordt om precies te zijn 40 procent van alle insecten met uitsterven bedreigd, bleek vorig jaar uit een rapport van de VN-organisatie IPBES. De landbouw, met bijbehorende pesticiden en verandering van leefgebied, werd door IPBES als nummer één oorzaak .

De Nederlandse toxicoloog Henk Tennekes luidde een decennium geleden al de noodklok. Hij meende dat we door bepaald pesticidegebruik afstevenen op ‘een ecologisch armageddon’. Zijn theorie werd onder meer door grote pesticidefabrikanten ontkend en Tennekes werd al ‘activistisch’ terzijde geschoven; zijn bevindingen verdwenen in de doofpot. Jaren later, toen het kwaad al was geschied, kreeg hij alsnog gelijk.

Stikstofcrisis krijgt een staartje

Alles wat je moet weten over stikstof

Een paar dagen na het nieuws over de pesticiden stond onze natuur opnieuw in de schijnwerpers. Ditmaal in de vorm van het eindrapport van de Commissie Remkes, die in opdracht van minister Schouten in de stikstofproblematiek is gedoken. De stikstofcrisis legde vorig jaar de bouw grotendeels plat. Boeren mochten daarnaast niet meer uitbreiden en de maximale snelheid op de wegen werd verlaagd naar 100 kilometer per uur. Waarom? De hoogste bestuursrechter van Nederland oordeelde dat ons stikstofbeleid niet voldoet aan de Europese natuurwetgeving – we stoten er te veel van uit en daar lijdt de natuur onder.

Bepaalde planten gaan bij een teveel aan stikstof dood, waar anderen juist gedijen en gaan woekeren. Het gevolg: monocultuur. Minder insecten, dus minder vogels, dus – uiteindelijk – minder grotere roofdieren.

Er worden koolmeeskuikens met gebroken pootjes in nesten gevonden

Nog een ander gevolg, dat je niet direct ziet aankomen: er worden steeds vaker koolmeeskuikens met gebroken pootjes in nesten gevonden. De bodem verzuurt door stikstof en bepaalde mineralen spoelen weg. Wat volgt is een kettingreactie. Als planten te weinig kalk opnemen, krijgen ook insecten er te weinig van binnen waardoor de vogels die hen eten met zwakke botten zitten.

De conclusie van de commissie Remkes: het huidige beleid is nog altijd te vrijblijvend en gaat niet ver genoeg. De overheid wordt op de vingers getikt met haar streven om in 2030 26 procent stikstofreductie waar te maken ten opzichte van 2019 – de commissie zegt dat dit 50 procent moet zijn. Het is de komende tijd aan de minister om met de adviezen tot nieuw beleid te komen.

Financiële risico’s

Het zijn geen makkelijke tijden voor de Nederlandse natuur. En als de natuur in de problemen zit, zitten we dat allemaal. “Even een heel herkenbaar voorbeeld”, begint Borren. “De eikenprocessierups, daar zouden we veel minder last van hebben als de natuur in balans was – als er onder die eikenbomen voldoende gevarieerde vegetatie groeit, waarin insecten gedijen, zodat er meer vogels in de buurt zijn om ons van die rupsen af te helpen.”

Delen van Nederland worden steeds stiller en kleurlozer: geen gefluit en gezoem meer van vogels en insecten

Kijken we naar het grotere plaatje, dan heeft een verlies aan biodiversiteit ook impact op de economie, stelden de Nederlandsche Bank (DNB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) vorige week. Nederlandse banken, verzekeraars en pensioenfondsen hebben wereldwijd zo’n 510 miljard euro gestoken in bedrijven die ‘zeer afhankelijk’ zijn van ‘ecosysteemdiensten’.

Insecten worden genoemd als voorbeeld van een leverancier van zo’n dienst: als bestuivende insecten in de problemen komen, is de landbouwsector een van de eersten die dat zal voelen. Maar de landbouw is niet de enige: ook bedrijven in de visserij of de bouw kunnen in de problemen komen door verstoorde ecosystemen.

“Wat ik vooral zie is dat delen van Nederland steeds stiller en kleurlozer worden”, besluit Borren. “Geen gefluit van vogels, gezoem van insecten. Het gaat sluipenderwijs en we hebben het in eerste instantie misschien niet eens door…” Maar over een paar jaar kijken we terug en denken we, ‘hadden we dat nou maar iets anders gedaan’.

De Jonge doet wat hij kan: “Ik heb hier stiekem wat sloten afgedamd zodat het water niet weg kan lopen. Het waterschap zal er niet blij mee zijn, maar ik ga niet hulpeloos toekijken.”

‘Corona kan ons leren hoe we de klimaatcrisis moeten aanpakken’

‘De natuur vernietigen moet strafbaar worden’

Channa Brunt

  1. In deze grafiek van het KNMI zie je in één oogopslag hoe uitzonderlijk de droogte van dit voorjaar is. ↩︎

Het bericht De Nederlandse natuur lijdt en dat is ook jouw probleem verscheen eerst op OneWorld.

https://www.oneworld.nl/lezen/klimaat/de-nederlandse-natuur-lijdt-en-dat-is-ook-jouw-probleem/

In Digitale Nieuwsbrief: Geen infectie via voeding door Sars-CoV-2 of vogelgriepvirus; een uitbraak tijdens… (tweets media voedsel)

In Digitale Nieuwsbrief: Geen infectie via voeding door Sars-CoV-2 of vogelgriepvirus; een uitbraak tijdens de hevige bosbranden (update); sushi is populair maar soms risicovol; toch Listeria-infecties door vleeswaren in Oostenrijk en vergiftiging door bier met ethyleenglycol.

https://twitter.com/VoedselV/status/1232734228497997824

Hoe Europa steeds rijker wordt van een brandende Amazone (OneWorld)

https://www.oneworld.nl/app/uploads/2019/11/jp-valery-hfrDZAXwb5c-unsplash-875x372.jpg

Zuid-Amerikaanse boeren kappen massaal bomen voor vee- en sojateelt en spuiten landbouwgif in ons voedsel dat het een lieve lust is. Geen probleem voor de EU: die kijkt graag even weg als er geld valt te verdienen.

Europese politici waren in hun nopjes toen afgelopen zomer, na twintig jaar onderhandelen, witte rook boven Brussel verscheen. De EU had een principevrijhandelsakkoord gesloten met de Zuid-Amerikaanse Mercosur-landen. 1 Het voornaamste doel is de wederzijdse handel te bevorderen door importtarieven te verlagen.

De nadruk lag afgelopen zomer nog wel op ‘principe’, want alle Europese lidstaten moeten het verdrag nog goedkeuren en officieel bekrachtigen. Als dat gebeurt, zal in Europa vooral de industrie daarvan profiteren. ‘Het akkoord bespaart Europese bedrijven meer dan 4 miljard euro aan tarieven en geeft hun een voorsprong ten opzichte van concurrenten elders’, aldus eurocommissaris voor Handel Cecilia Malmström.

Zwarte rook boven Zuid-Amerika

Aan Zuid-Amerikaanse kant zal vooral de landbouw profiteren van de toegenomen export. Een EU-persbericht benadrukte dat daarbij de hoogst mogelijke eisen zullen gelden voor voedselveiligheid en consumentenbescherming. Wat volgens de EU ook hoog in het vaandel staat is milieuregelgeving, zoals het klimaatakkoord van Parijs uit 2015. Volgens dat akkoord moet Brazilië in 2025 37 procent minder CO2 uitstoten, onder andere door de ontbossing een halt toe te roepen en zo’n 12 miljoen hectare grond te herbebossen.

De inkt van het vrijhandelsakkoord was nog niet droog of Brazilië stond in brand

Daar knelt de schoen. De inkt van het vrijhandelsakkoord was nog niet droog of Brazilië stond in brand. Boven Brussel hing wellicht witte rook, binnen de kortste keren gingen beelden van enorme zwarte rookpluimen boven het Amazonewoud de hele wereld over. Volgens het Braziliaanse satellietbureau INPE waren er alleen in de maand augustus bijna 31.000 branden in het Amazone regenwoud. Drie keer zoveel als een jaar eerder.

Hoe verontrustend de branden ook zijn, het echte probleem is ontbossing. De Monitoring of the Andean Amazon Project (MAAP) publiceerde vorige maand satellietbeelden waaruit blijkt dat de meeste branden niet in het regenwoud plaatsvonden, maar op land dat eerder al was ontbost. Volgens de MAAP werd dit jaar al 125.000 hectare aan bomen gekapt, het equivalent van 172.000 voetbalvelden.

Bomen eruit, boeren erin

Het is een klassiek patroon. Nadat het meest kostbare hardhout is weggehaald, wordt wat overblijft verbrand om plaats te maken voor grasland en vee. In 2018 had Brazilië een kudde van 232 miljoen koeien en was het ’s werelds grootste exporteur van rundvlees.

In Brazilië, Argentinë en Paraguay, maken bosrijke gebieden in sneltreinvaart plaats voor soja

En niet alleen het regenwoud stond in brand. In augustus waren er zo’n 23.000 branden in de Cerrado, een enorm savanne-achtig gebied in Centraal-Brazilië. Dat was bijna twee keer zoveel als een jaar eerder. Volgens het Wereldnatuurfonds ging de ontbossing in het gebied de laatste 10 jaar sneller dan in de Amazone. Inmiddels is het een van de meest bedreigde ecosystemen op aarde. Hoe terecht de wereldwijde zorgen om de Amazone ook zijn, mede daardoor werd dit gebied lang over het hoofd gezien.

In de Cerrado is vooral de sojateelt de reden voor de grootschalige houtkap. Vorig jaar produceerde Brazilië daar nog zo’n 120 miljoen ton van, grotendeels voor export. En niet alleen in Brazilië maken bosrijke gebieden in sneltreinvaart plaats voor soja, maar ook in Argentinië en Paraguay.

Geen strobreed in de weg

Zeker gezien de recente ontwikkelingen is de kans dat de Mercosur-landen in 2025 voldoen aan hun verplichtingen uit het klimaatakkoord minimaal. Het grote gevaar van een vrijhandelsakkoord is bovendien dat het Zuid-Amerikaanse boeren alleen maar zal aanmoedigen nog meer bos te kappen voor vee- en sojateelt.

Brazilië is ’s werelds grootste verbruiker van pesticiden

Niet iedereen is het daarmee eens. Voorstanders van het akkoord zijn van mening dat de Europese markt en strengere regelgeving de Braziliaanse boer juist zullen aanmoedigen duurzamere landbouw te bedrijven en de natuur te respecteren. Maar dat zal dan wel moeten worden afgedwongen. En de realiteit is dat de EU Brazilië tot nu toe geen strobreed in de weg heeft gelegd, ook niet waar het gaat om voedselveiligheid. Brazilië is ’s werelds grootste verbruiker van pesticiden en de regelgeving rondom het gebruik daarvan is een stuk flexibeler dan in Europa.

Braziliaanse boer mag meer

Volgens het Braziliaanse Instituut voor Milieu en Duurzame Natuurlijke Hulpbronnen (IBAMA) besteedde het land in 2017 ruim 10 miljard dollar aan bijna 540.000 ton bestrijdingsmiddelen. Larissa Mies Bombardi, hoogleraar sociale geografie aan de Universiteit van São Paolo, bracht in 2017 het Braziliaanse pesticidegebruik op allerlei mogelijke wijzen in kaart.

Uit haar onderzoek bleek onder meer dat zo’n 30 procent van de in Brazilië gebruikte pesticiden verboden is in de EU en Zwitserland. Dat weerhoudt Europese chemische reuzen als Syngenta, Bayer en BASF er overigens niet van in Brazilië zaken te doen. Noch wordt de export van Braziliaanse landbouwproducten naar Europa daardoor gehinderd.

De Braziliaanse boer mag niet alleen middelen gebruiken die in Europa verboden zijn, hij mag er ook veel meer van gebruiken

Zo exporteert Brazilië jaarlijks ruim een miljoen ton koffiebonen naar de EU. Voor de teelt daarvan zijn in Brazilië 121 pesticiden toegestaan, waarvan dertig verboden zijn in de EU. Ook exporteert Brazilië zo’n 12 miljoen ton sojabonen en meel. Voor de teelt daarvan zijn 150 pesticiden toegestaan, waarvan 35 verboden in de EU. Hetzelfde geldt voor sinaasappelen, cacao, pinda’s, bananen, druiven, appels, rijst en ananas.

De Braziliaanse boer mag niet alleen middelen gebruiken die in Europa verboden zijn, hij mag van alle mogelijke middelen ook veel meer gebruiken dan zijn Europese collega. Bovendien mag er meer residu achterblijven op het eindproduct voordat dat door de autoriteiten als onveilig wordt bestempeld. Op koffie mag bijvoorbeeld tien keer zoveel glyfosaat achterblijven als in de EU is toegestaan.

In Oostenrijk, gaf het parlement de regering de opdracht het verdrag te verwerpen

In Nederland is er nog nauwelijks debat over het principeakkoord met de Mercosur, terwijl dat in andere Europese landen wel langzaam maar zeker op gang komt. Gedurende de bosbranden van afgelopen zomer dreigden de leiders van Ierland en Frankrijk al om het akkoord bij de stemming te zullen torpederen. Het sterkste tegengeluid kwam tot nu toe uit Oostenrijk, waar afgelopen 19 september vier van de vijf parlementaire partijen de regering de opdracht gaven het verdrag te verwerpen.

‘In Zuid-Amerika worden tropische wouden door vuur vernield om grasland te creëren en goedkoop rundvlees naar Europa te sturen’, zei de Oostenrijkse voormalige minister van Milieu Elisabeth Köstinger kort maar krachtig.

Het is inderdaad de hoogste tijd ons af te vragen hoeveel bomen de biefstuk op ons bord werkelijk kost. Datzelfde geldt voor de goedkope soja die in Nederland de varkensindustrie spekt. En, gezien de overweldigende Braziliaanse voorliefde voor landbouwgif: is de Europese vrijhandel onze gezondheid waard?

Wat vind je van ons?
Wij vinden jouw mening belangrijk en horen graag wat we kunnen doen om OneWorld te verbeteren.
Vul hier onze enquête in en maak kans op 2 toegangskaarten voor filmfestival IDFA!

Met dit handelsverdrag haalt Europa goedkope soja uit de Amazone

Nu krijgt ook de Europese consument gif van Braziliaanse producten binnen

Peter Speetjens

  1. De Mercosur (Mercado Común del Sur) is een douane-unie tussen Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Venezuela. De landen in het handelsblok beschermen hun gezamenlijke markt met torenhoge importtarieven, sommige tot wel 35 procent. ↩︎

Het bericht Hoe Europa steeds rijker wordt van een brandende Amazone verscheen eerst op OneWorld.

https://www.oneworld.nl/opinie/hoe-europa-steeds-rijker-wordt-van-een-brandende-amazone/

Volgens Australiërs komen hun bosbranden niet door klimaatverandering (Motherboard Vice)

Meld je aan voor onze Climate Coverage Now-nieuwsbrief als je onze klimaatverhalen van over de hele wereld wil ontvangen. Als je geen zin hebt om te wachten: lees hier wat we tot nu toe hebben geschreven over de klimaatcrisis .

Toen Len Archer, de greenkeeper van recreatievereniging Guyra, door golfers werd opgebeld omdat de negende hole in de fik stond, was hij in eerste instantie sceptisch. De golfbaan van Guyra is namelijk gebouwd op een drooggelegd stukje van de Mother of Ducks Lagoon in Australië, waar normaal gesproken veel mensen op forel vissen of vogels spotten in het drassige land.

De afgelopen maanden is er echter nauwelijks regen gevallen. Toen Len bij de negende hole aankwam, zag hij de aarde smeulde: het uitgedroogde veen had vlam gevat, en bleef daarna nog “een goede drie weken” branden, zei hij tegen The Australian.

“Het is duidelijk erg heet onder de grond, maar we weten niet precies hoe diep en ver dit reikt, dus we moeten het bestrijden op ons gevoel,” zei de vicepresident van de vereniging, David Wilcox, destijds tegen de krant The Guyra Argus. “We hopen dat het op een natuurlijke manier weer over gaat, we zullen zien wat Moeder Natuur gaat doen.”

Sommigen noemen het Moeder Natuur, anderen een teken dat het klimaat verandert. Maar iedereen is het erover eens dat Guyra, dat onlangs “ground zero” werd genoemd omdat er zo weinig water meer was, wat het weer betreft een historische fase doormaakt. In 99 procent van de deelstaat Nieuw-Zuid-Wales is er officieel sprake van droogte. Stanthorpe en Tenterfield, twee plaatsen ten noorden van Guyra, staan op het punt om als eerste van het land volledig zonder water te zitten en de leidingen dicht te draaien. De laatste plaats heeft volgens schattingen nog nauwelijks enkele honderden dagen aan watervoorziening over.

“Het is allemaal gewoon verdord,” vertelde Mary Hollingworth uit Tenterfield een paar weken geleden aan de telefoon. “De bomen gaan dood. Er zijn nog wel wat bloesems die dapper weerstand bieden: wat narcissen en wilde appelbomen hier en daar. Maar over het algemeen is het heel droog en somber.”

https://video-images.vice.com/_uncategorized/1568787182471-2017-08-24T220315Z_766790042_RC114E399CC0_RTRMADP_3_AUSTRALIA-STONEHENGE.jpeg

Door de extreme droogte zijn de dammen in Stonehenge, ten zuiden van Tenterfield, helemaal uitgeput. Foto: David Gray via Reuters

Nadat we haar spraken vatte het landschap vlam. De vuren woedden vraatzuchtig door het land, en lieten stukken grond waar eerst nog gewoon gegraasd werd, verkoold achter. Huizen brandden af, en inwoners kregen te horen dat het “te laat was om weg te gaan”.

Sindsdien is meer dan 50.000 hectare aan grond in Australisch New England door branden verwoest. In de deelstaat New South Wales zijn minstens negen huizen in de as gelegd, en in Queensland zeventien. Honderden mensen moesten worden geëvacueerd om te ontsnappen en honderden brandweermannen werden ingezet om het vuur terug te dringen. In sommige gemeenschappen, waar sowieso al veel droogte heerste, heeft het vuur hele stuwmeren uitgedroogd.

Hulpverleners moesten met bulldozers en handgereedschap stukken grond uitgraven om de brand in te dammen. In Tenterfield werd rioolwater ingezet, om de al steeds schaarser wordende waterbronnen niet te hoeven aanspreken. “Het is heel belangrijk dat we geen leidingwater gebruiken,” zegt burgemeester Peter Petty. “Dat kunnen we ons niet veroorloven.”

https://video-images.vice.com/_uncategorized/1568787352876-2019-09-10T000000Z_855124046_RC1C326FF950_RTRMADP_3_AUSTRALIA-BUSHFIRES.jpeg

EEr zijn meer dan honderd branden uitgebroken in de gebieden in het noorden van Nieuw-Zuid-Wales en het zuiden van Queensland (dat op de foto te zien is). Foto: John Park, via APP en Reuters

Eigenlijk vinden er twee milieurampen tegelijkertijd plaats: een vuurstorm in een gebied dat al enorm droog is, en een gebrek aan water om daar wat tegen te doen. Jackie Trad, de plaatsvervangend premier van Queensland, zei begin september dat “er geen twijfel is dat, als de temperatuur verder blijft stijgen, dit soort gebeurtenissen vaker zullen plaatsvinden en nog heftiger zullen zijn”. Andrew Sturgess, die namens de brandweer van Queensland onderzoekt waar bosbranden mogelijk kunnen ontstaan, voegde daar nog aan toe dat dit alles “een voorteken lijkt, een waarschuwing”.

Het afgelopen jaar heeft Australië al meerdere voortekens gezien. In december vielen er duizenden vleermuizen dood uit de lucht, vanwege een subtropische hittegolf. Een maand later stierven er honderdduizenden baarsen en kabeljauwen omdat er in het Murray–Darling basin een algenbloei was ontstaan. Bij beide gebeurtenissen speelden meerdere factoren een rol, maar wetenschappers noemden de opwarming van de aarde als voornaamste oorzaak.

Afzonderlijk kunnen dode vleermuizenkolonies of een moerasland dat uit zichzelf in de fik vliegt als botte pech overkomen, maar als je alles bij elkaar optelt lijkt er toch wat meer aan de hand. Voor veel Australiërs is klimaatverandering ineens iets heel voelbaars. Levensechte horror, die je kunt ruiken, aanraken en zien met je eigen ogen. En plekken als Guyra, Tenterfield en Stanthorpe zijn de stoelen op de eerste rij.

Opvallend genoeg hebben de mensen die zich midden in deze droogte bevinden helemaal niet het idee dat er iets verandert, en het belangrijk is om daar wat tegen te doen. Er heerst veel klimaatontkenning onder conservatieve stemmers in het binnenland. Barnaby Joyce, die in New England opgroeide en deze regio sinds 2013 in het parlement vertegenwoordigt, trekt regelmatig uitspraken van milieudeskundigen in twijfel en noemt klimaatverandering een “zorg van de elite”. En hij is lang niet de enige die er zo in staat.

“Het idee dat we iets tegen klimaatverandering kunnen doen is idioot,” schreef hij onlangs op Facebook, waarbij hij de Nieuw-Zeelandse geoloog David Shelley citeerde. Hij zei ook dat onze aarde beter kan opwarmen dan dat we in een nieuwe ijstijd terechtkomen. “Het zeeniveau stijgt al duizenden jaren, maar als de volgende ijstijd weer intreedt gaat dat gewoon weer omlaag – en die komt er ook gewoon weer aan. En als je mag kiezen tussen deze twee problemen, dan lijkt een hogere temperatuur me toch het minst erg.”

Joyce formuleert het overdreven, maar dit sentiment is alomtegenwoordig. Ook burgemeester Petty, die weliswaar zei dat hij de situatie in Tenterfield “vreselijk” vindt, en je niet zou geloven “hoe erg de bosbranden zijn totdat je het met je eigen ogen ziet,” denkt niet dat dit komt door klimaatverandering. “Soms heb je een goed jaar, soms een slecht jaar. Ze zeggen dat het weer heftiger wordt en de droger langer en ernstiger, maar dat moet nog maar blijken. Ik ben verder geen klimaatscepticus, maar ik geloof wel dat het in cycli verloopt.”

In een bepaald opzicht heeft Petty ook gelijk: ontwikkelingen in het weer verlopen cyclisch, en als het een jaar veel slechter is betekent dat niet automatisch dat het door klimaatverandering komt. Maar dat is niet het hele verhaal, zegt professor Mark Howden, de directeur van het Climate Change Institute aan de Australian National University. De extreme situatie die we tegenwoordig zien, zijn gevolg van de temperatuurstijgingen – een ontwikkeling die ons op “onbekend terrein” brengt.

“Ja, dit soort dingen hebben ook in het verleden plaatsgevonden,” vertelt hij VICE aan de telefoon. “Maar als je dat als argument gebruikt ga je voorbij aan iets cruciaals: er verandert écht iets. Als we er alleen van uitgaan dat het iets is dat schommelt, in plaats van dat het definitief verandert, dan onderschatten we het risico en kunnen we er niet doeltreffend op reageren. Dan zullen we de gevolgen ondervinden: branden krijgen die amper te bedwingen zijn, en enorme schade.”

https://video-images.vice.com/_uncategorized/1568787515193-2019-09-13T062454Z_126758578_RC1A6361C860_RTRMADP_3_AUSTRALIA-BUSHFIRES.jpeg

De Australische minister-president Scott Morrison bij de restanten van een huis, tijdens een bezoek in Queensland op 13 september 2019. Foto: Dave Hunt via APP en Reuters

Strikt genomen zijn de branden in New England ook niet direct ontstaan door klimaatverandering. Volgens burgemeester Petty is het vuur bij Tenterfield ontstaan door “harde wind vanuit het westen en hoogspanningslijnen die elkaar in het droge land hebben geraakt”. Maar dat het land zo droog is, komt doordat er te weinig regen is gevallen – en dat is wel degelijk in verband gebracht met de recent gestegen broeikasgasuitstoot.

Zoals professor Howden het zegt: “Je kunt niet zeggen dat klimaatverandering deze branden heeft veroorzaakt, maar wat zeker wel klopt is dat zodra ze ontstaan, ze dankzij klimaatverandering heviger worden en ze zich sneller verspreiden. Dus klimaatverandering speelt wel degelijk een belangrijke rol.”

Dat de extreme weersomstandigheden over de hele wereld het gevolg van klimaatverandering zijn is op zich geen radicaal standpunt. Wetenschappers, activisten en mensen als Leonardo DiCaprio vertellen ons al jaren dat dit soort dingen gebeuren als we de broeikasgassen hun gang maar laten gaan. Toch blijft er veel klimaatscepsis heersen – zelfs nu er ijskappen smelten, eilanden in de zee verdwijnen en regenwouden afbranden.

Het is een feit dat zowel de wereldwijde temperatuur als het zeeniveau stijgt, en dat de mens daar sterk aan heeft bijgedragen. Maar feiten zijn niet genoeg om mensen van gedachten te doen veranderen. Als iemand oprecht gelooft dat we klimaatverandering niet serieus moeten nemen, is er wel wat meer nodig om diegene te overtuigen dan een paar wetenschappers en peer-reviewed papers.

In 1975 toonde een psychologisch experiment aan hoe moeilijk mensen het vinden om nieuwe informatie te accepteren die in strijd is met hun eigen overtuigingen. Onderzoekers gaven studenten een aantal zelfmoordbrieven, en vroegen ze een onderscheid te maken tussen brieven die echt en nep waren – een onderzoeksmethode die tegenwoordig trouwens waarschijnlijk een stuk minder snel geaccepteerd zou worden. Sommige studenten bleken er goed in, anderen minder. Maar later kregen ze te horen dat ook deze uitslagen zelf waren verzonnen.

Vervolgens moesten ze inschatten hoeveel zelfmoordbrieven ze éigenlijk goed hadden, en hoeveel ze dachten dat de gemiddelde student er goed zou hebben. De studenten die eerst dachten dat ze goed hadden gescoord, geloofden nog steeds dat ze het goed hadden gedaan, terwijl de studenten met een lage score nog steeds dachten dat ze er vooral naast zaten – zelfs als er gewoon bewijs was dat dit helemaal niet klopte. “Zodra we ergens een indruk van hebben, zijn ze heel hardnekkig,” aldus de onderzoekers.

De cognitiewetenschappers Hugo Mercier en Dan Sperber borduurden voort op dit idee in hun boek The Enigma of Reason, en keken vooral naar het fenomeen ‘confirmation bias’. Dat houdt in dat mensen geneigd zijn om informatie die hun eigen overtuigingen bevestigt te omarmen, en informatie die daar haaks op staat juist af te wijzen. Mercier en Sperber noemden dit een ernstige tekortkoming in het menselijke denken, en stelden het voor als “een muis die stug vol blijft houden dat er geen katten in de buurt zijn” – terwijl er in werkelijkheid een hongerige poes in de kamer zit die wel trek heeft in een hapje muis.

Die poes is in dit geval een dreigende klimaatramp, waarvan mensen over de hele wereld denken dat het uiteindelijk wel meevalt; zoals ook de Australiërs die in deze uitgedroogde gebieden wonen zich vasthouden aan hun eigen (en misschien zelfs gevaarlijke) overtuigingen.

Amanda Harrold, secretaris van de Kamer van Koophandel van Stanthorpe en Granite Belt, staat ook sceptisch tegenover de stedelingen en hun onheilspellende klimaatretoriek. Als ik haar vraag naar de extreme droogte en bosbranden rondom Stanthorpe, zegt ze dat het gewoon de overmacht van de natuur is.

“We hebben altijd al branden, overstromingen en perioden van droogte gehad,” zegt ze. “Ik ben er niet van overtuigd dat de mens dit allemaal veroorzaakt heeft. Ik vind het nogal makkelijk om het altijd maar weer op klimaatverandering af te schuiven.”

Zowel Harrold als burgemeester Petty blijven erbij dat de recente milieuproblematiek hun scepsis niet heeft weggenomen. “Denk je dat het helpt als je tegen mensen die hun huis zijn kwijtgeraakt gaat zeggen: ‘Sorry, het is klimaatverandering?’ We hebben altijd droogte gehad, altijd overstromingen gehad en altijd branden gehad,” zegt Harrold.

Tot op zekere hoogte is dat natuurlijk waar: al die dingen hebben ook plaatsgevonden voordat de mens er überhaupt was. Maar zoals professor Howden het zegt, maken mensen vaak de fout door ervan uit te gaan dat het alleen maar fluctueert: dat de temperatuur stijgt, maar ook weer daalt, en we droge, maar ook weer vochtigere periodes krijgen. “Dat klopt ook, maar wat we nu zien is dat het gemiddelde ook verandert,” zegt hij. “De gemiddelde temperatuur stijgt, en daarmee ook het brandrisico.”

“Dat het gemiddelde en de variabiliteit verandert is heel belangrijk om te beseffen,” gaat hij door. “Het zit veel complexer in elkaar dan ‘dat het een keer eerder is gebeurd’. Want wat er nu gebeurt is nog nooit eerder voorgekomen – dit is onbekend terrein.”

Zoals het er nu naar uitziet, blijven we dat onbekende terrein nog wel even verder verkennen. Deskundigen verwachten dat de temperatuur om verschillende redenen nog zal blijven stijgen – vooral redenen waar mensen verantwoordelijk voor zijn. En volgens een recent rapport van de Verenigde Naties gaat de wereldwijde natuur in een sneller tempo achteruit dan de mensheid ooit heeft meegemaakt, en zal dit grote gevolgen hebben voor het levensonderhoud van mensen over de hele wereld.

Sir Robert Watson van het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) zei dat dit rapport een “onheilspellend beeld” laat zien. “De ecosystemen waar wij en andere soorten zo afhankelijk van zijn, gaan sneller achteruit dan ooit. We zagen aan de stoelpoten van onze economieën, voedselveiligheid, gezondheid en kwaliteit van leven.”

Ondertussen blijven de branden op de kurkdroge vlaktes van Guyra, Tenterfield en Stanthorpe maar voortwoeden. Niets wijst erop dat het op korte termijn gaat regenen, en als het zo door blijft gaan kan er in meerdere gemeenschappen in deze regio binnen een jaar niemand meer leven.

Gemeenten proberen andere oplossingen te bedenken: vrachtwagenladingen vol water transporteren vanuit andere plekken (wat zo twee miljoen dollar per maand kan kosten), een pijpleiding bouwen om water rond te pompen, of gewoon heel diep naar water graven.

“We zijn hier nu putten aan het boren,” zegt burgemeester Petty. “Met de eerste boring is het al goed gegaan, dat heeft ook water opgeleverd. Maar we weten dat als dat op is, we nog maar tweehonderd dagen over hebben.”

Dit artikel verscheen oorspronkelijk bij VICE AU.

https://www.vice.com/nl/article/mbm78a/volgens-australiers-komen-hun-bosbranden-niet-door-klimaatverandering