Dertien jaar na de moord op bioboer Martin is zijn verhaal een Spaanse bioscoophit (NOS Buitenland)

Martin Verfondern, een Nederlandse bioboer in Spanje, werd in 2010 na een ruzie bij een verlaten dorp doodgeschoten. Een buurjongen vermoordde hem. Een speelfilm over de misdaad trekt dertien jaar later volle zalen in Spanje.

Het houten bord op het rommelige kerkhofje herinnert aan de Nederlander die er begraven ligt. Het graf is maar klein, er was weinig van hem over toen Verfondern werd gevonden. Dat was ruim vier jaar nadat de Nederlandse boer was vermoord door een van de zonen van zijn enige buurman in het afgelegen gehucht.

Aan de moordpartij ging een lange strijd vooraf over de gezamenlijke opbrengsten van de houtkap bij het geïsoleerde dorp Santoalla, in het noordwesten van Spanje. Verfondern, die zich eind jaren 90 met zijn vrouw Margo Pool in Santoalla vestigde, eiste als inwoner zijn deel op van die verdiensten. De rechter gaf de Nederlanders tot in hoger beroep gelijk.

Het was meer dan hun buren konden verdragen, vertelt Margo Pool, die nog altijd in het geïsoleerde gebied woont en het graf van haar man laat zien. Het contact was aanvankelijk goed. Maar dat sloeg om toen de dorpelingen zagen dat ze niet meer de enigen in Santoalla waren. Vooral met Martin liep het hoog op. Onbegrip werd wrevel. Meningsverschillen ontaardden in ruzies. Tot het niet meer goed kwam.

Vertrekkend correspondent Rop Zoutberg ging langs bij Margo, die nog altijd in Santoalla woont:

"We hadden natuurlijk onze problemen met de buren, en ik denk dat hun zonen vaak van hun ouders hoorden dat die Hollander maar eens moest worden omgebracht. De jongste buurjongen is geestelijk niet helemaal in orde. Op een gegeven moment heeft hij de knop in zijn hoofd omgedraaid. En toen heeft hij het gedaan."

Verfondern werd in januari 2010 van korte afstand doodgeschoten toen hij boodschappen ging doen. Op het proces dat jaren later tegen beide broers werd gevoerd, bleek dat ze het lichaam in een bos op 20 kilometer afstand hadden verstopt. Daar lieten de broers ook de terreinwagen van Verfondern achter die ze probeerden te verbranden.

Ongeluk

"Ik heb jarenlang gedacht dat het een ongeluk was", vertelt zijn weduwe. Het kon haast niet anders. Haar echtgenoot moest een ongeluk hebben gehad op de steile weg naar Santoalla. In de zomer van 2014 werd de terreinwagen van Verfondern bij toeval ontdekt vanuit een helikopter die was ingezet bij een bosbrand. Kort hierna werden ook de resten van de tot Nederlander genaturaliseerde Duitser gevonden. Vrijwel meteen ging de verdenking naar de buren.

De aanleiding voor de ruzie en de verdwijning waren in 2016 al onderwerp van de documentaire Santoalla, van de Amerikaanse makers Andrew Becker en Daniel Mehrer. Vorig jaar kwam er ook de speelfilm: As bestas, letterlijk 'De beesten'. De film gaat over een Frans echtpaar in een afgelegen dorp in Galicië. Dat krijgt ruzie met hun buren over de komst van een windmolenpark. Het eindigt met de moord op de Fransman. Het is niet moeilijk om in de beklemmende film te zien wat de Nederlanders overkwam.

As bestas had al veel succes in Spanje en Frankrijk, en kreeg veel nominaties voor de jaarlijkse Spaanse filmprijzen, de Goya. Begin februari worden de prijzen bekendgemaakt.

De trailer van As bestas:

Al is dat niet iets waar Margo Pool (69) zich mee bezighoudt. Ze heeft een kudde van veertig geiten die iedere dag moet worden verzorgd. Voor een bezoeker is het behoedzaam schuifelen tussen de resten van Santoalla, waar ooit tientallen mensen woonden. Los van het opgeknapte huis van de Nederlandse staat vrijwel geen muur meer overeind.

Ze vond de in Spanje bejubelde speelfilm As bestas echt goed, vertelt ze. Ze zag de film al maanden geleden, toen de regisseur speciaal voor haar naar het dorp kwam om het resultaat te laten zien. Dat was in dezelfde boerenhuiskamer waar we nu zitten. De vraag die ze keer op keer kreeg: waarom vertrok ze niet en woont ze nog altijd in het gehucht?

Ze glimlacht even. "Martin en ik kwamen hiernaartoe omdat we onze droom wilden verwezenlijken. We zijn een stuk in de buurt gekomen, maar die droom bestaat nog steeds. Martin is hier ook nog steeds. De hele dag word ik aan hem herinnerd. Als ik hier zou weggaan gaat onze droom voorbij. Dan verdwijnt Martin ook. Dan zou het allemaal voor niets zijn geweest."

Van de buren is het oudere echtpaar al enige tijd geleden overleden. Hun twee zonen zijn veroordeeld. De jongste zat een straf van tien jaar uit en is hij inmiddels weer vrij. Ze mogen niet bij Margo in de buurt komen. Het gehucht is stiller dan ooit.

https://nos.nl/l/2460860

Hoe Oekraïense dierenactivisten zwerfdieren uit de oorlog redden (NOS Buitenland)

Aan het Oekraïense front zijn zwerfhonden en -katten vaak het enige resterende leven. Burgers zijn gevlucht of omgekomen, terwijl de huisdieren achterbleven. Een Oekraïense dierenrechtenorganisatie probeert ze te helpen, door voedsel te brengen of ze over te brengen naar veiligere delen van Oekraïne. Ruim duizend dieren werden al geëvacueerd, vertelt Oleksandr Todortsjoek, directeur van UAnimals.

De 34-jarige activist richtte UAnimals in 2016 op om dierenrechten in het land te verbeteren, te beginnen bij de inzet van dieren in circussen en een verbod op bont. "Maar toen de grootschalige oorlog begon, hebben we de organisatie volledig omgegooid", vertelt hij via Zoom. Sindsdien houdt hij zich vooral bezig met het evacueren van dieren uit het front.

Kort na iedere bevrijding van Oekraïens terrein kan zijn organisatie rekenen op een telefoontje van het leger. Todortsjoek en zijn team halen vooral honden en katten op, maar worden ook ingeschakeld voor boerderijdieren, vogels en leeuwen. Eén telefoontje is hem goed bijgebleven. "We zitten hier met een beer, kun jij daar wat mee?", werd er gevraagd. Ja, daar kon Todortsjoek wel iets mee.

Bekijk hier een aantal reddingsoperaties, variërend van een puppy onder een weg in Cherson tot een tapir en kangoeroes uit Charkov:

De meeste dieren worden naar een opvangcentrum in de regio Kiev gebracht. "Daar verblijven ze een paar weken om aan te sterken. Wij zoeken in de tussentijd een plekje in het buitenland, bijvoorbeeld in Nederland." Enkele dieren zijn te zwak om te worden geëvacueerd. "Zij zijn helaas niet meer te redden."

Veel dieren zijn na het uitbreken van de oorlog aan hun lot overgelaten. "Asielen zijn in Oekraïne meestal private instellingen, verstoken van financiële middelen. Ook zitten ze vaak buiten de stad, vergeten en verlaten." Todortsjoeks organisatie levert daarom ook medicatie, generatoren en bouwmaterialen aan opvanglocaties. Ook steriliseerde UAnimals al zo'n 7300 zwerfdieren in verlaten plaatsen aan het front.

Noodgedwongen achtergelaten

Veel gevluchte Oekraïners hebben in de begindagen van de oorlog hun huisdieren noodgedwongen achtergelaten. In de Europese Unie gelden namelijk strenge regels voor de invoer van dieren, omdat in Oekraïne hondsdolheid veel voorkomt. Al vrij snel werden in de meeste landen de regels versoepeld, maar toen waren al honderdduizenden Oekraïners naar de EU gevlucht.

Op dit moment mogen huisdieren worden meegenomen als ze samen met de oorspronkelijke eigenaar reizen en eenmaal aangekomen zo snel mogelijk bij een dierenarts langsgaan.

Naast UAnimals zijn er talloze kleinere hulpinitiatieven om dieren te evacueren. Zo haalt Emmanuel uit de westelijke stad Tsjernivtsi op verzoek van gevluchte families de achtergelaten huisdieren op. "Met drie vrienden breng ik de dieren vervolgens naar de nieuwe woonplaats van de familie, vaak in Polen of Roemenië."

De dieren vinden is één, contact krijgen is twee. "Ze zijn door de oorlog vaak angstig en schuchter", vertelt Emmanuel. "Laatst moest ik een heel drukke en lastige Duitse herder ophalen. Ik heb hem eerst dagenlang laten uitrazen, zodat hij de hele reis oververmoeid op de achterbank zou liggen. Dan zijn hamsters eenvoudiger om te vervoeren."

'10 miljoen dieren gedood'

Todortsjoek schat dat sinds 24 februari, de dag van de Russische inval, al ruim 10 miljoen dieren zijn omgekomen. Naast huisdieren zijn ook dieren in natuurreservaten, dierentuinen en boerderijen het slachtoffer van de oorlog. Meer dan 80 diersoorten dreigen in Oekraïne uit te sterven als gevolg van de invasie.

Volgens het Oekraïense ministerie van Landbouw zijn sinds het begin van de Russische invasie al honderdduizenden kippen, geiten, schapen en runderen gedood, evenals een half miljoen varkens en duizenden bijenkolonies. Door gevechtshandelingen op de Zwarte Zee zouden al 50.000 dolfijnen zijn omgekomen. Daarnaast veroorzaken de beschietingen herhaaldelijk natuurbranden.

Oekraïense dierentuinen, zoals de zoo in Mykolajiv en Charkivskiy Zoolohitsje Park, werden getroffen door Russische raketten. Veel aandacht ging er in Oekraïne uit naar een wasbeer die door de Russen uit de dierentuin van Cherson werd gestolen. Sindsdien duikt hij op in Oekraïense memes en zelfs een kledinglijn.

Andersom zet ook Rusland dieren in voor oorlogspropaganda:

Volgens UAnimals-directeur Todortsjoek wordt de Oekraïense flora en fauna doelbewust vernietigd. "Het is niet zomaar een gevolg van de oorlog, maar een doelbewuste operatie." Rusland maakt zich volgens hem schuldig aan 'ecocide': het opzettelijk vernietigen van ecosystemen.

Via een petitie en lobby in het buitenland wil Todortsjoek Rusland aansprakelijk stellen voor ecocide. Zijn doel: extra sancties voor Rusland en na de oorlog herstelbetalingen afdwingen. Daarna kan de dierenactivist zich weer richten op zijn oorspronkelijke werk: de strijd tegen bont en circusdieren.

https://nos.nl/l/2459122

Evacuaties vanwege ‘recordbrekende’ overstromingen in Noordwest-Australië (NOS Buitenland)

In het noordwesten van Australië zijn honderden mensen geëvacueerd uit gebieden die door overstromingen geïsoleerd zijn geraakt. De Kimberley, een dunbevolkt gebied in de staat West-Australië, wordt geteisterd door de nasleep van orkaan Ellie, die zware regenval heeft veroorzaakt.

"Mensen in de Kimberley hebben te maken met een overstroming die eens in de 100 jaar voorkomt, de ergste overstroming die West-Australië in zijn geschiedenis heeft gehad", zei Stephen Dawson, minister van Noodhulpdiensten van West-Australië. "Het water is overal."

De stad Fitzroy Crossing, een gemeenschap van ongeveer 1300 mensen, is een van de zwaarst getroffen plekken. Daar moeten voorraden worden overgevlogen omdat de wegen overstroomd zijn.

Rivier op recordhoogte

Verspreid over de Kimberley, waar ongeveer 50 procent van de inwoners Aboriginal is, zijn tot nu toe 233 mensen geëvacueerd, melden de autoriteiten.

Het Australische meteorologische bureau meldde dat de regenval is afgenomen nadat het noodweer oostwaarts naar het Northern Territory was verschoven, maar waarschuwde dat de "recordbrekende overstromingen" in de Kimberley aanhielden.

De Fitzroy-rivier bereikte woensdag 15,81 meter bij Fitzroy Crossing en brak daarmee het record van 13,95 meter uit 2002.

Herstel duurt maanden

De noodhulpdiensten van de staat hebben inwoners van andere kleine gemeenschappen gewaarschuwd voor stijgend water in de regio. Eén daarvan is de badplaats Broome.

Hoewel de omvang van de overstromingsschade moeilijk in te schatten is, verwachten de autoriteiten dat het herstel maanden gaat duren. Premier Anthony Albanese heeft staatshulp toegezegd.

Extreme weersomstandigheden

Het Australische milieu verkeert in een verontrustende staat, bleek uit onderzoek deze zomer. Klimaatverandering heeft verstrekkende gevolgen voor de natuur.

"Het verwoest de leefomgeving van onze inheemse dieren en het verergert extreme weersomstandigheden die zorgen voor bosbranden en overstromingen", zei de Australische milieuminister Tanya Plibersek.

https://nos.nl/l/2459082

Californië roept noodtoestand uit vanwege noodweer (NOS Buitenland)

De Californische gouverneur Gavin Newsom heeft de noodtoestand uitgeroepen in de Amerikaanse staat vanwege zware regenbuien en windstoten.

Door de slechte weersomstandigheden zitten al meer dan 95.000 huishoudens in de kustgebieden van Californië zonder stroom. Ook zijn er inmiddels tientallen vluchten vanuit San Francisco geannuleerd. Bewoners van Noord-Californië wordt geadviseerd om niet de weg op te gaan.

"We verwachten dat dit een van de meest uitdagende weersomstandigheden kan worden die de afgelopen vijf jaar in Californië zijn neergestreken", zei Nancy Ward, de directeur van het kantoor van de noodhulpdiensten van Californië, tegen persbureau AP. In het Californische kustgebied kwamen in 2018 door een storm 23 mensen om het leven in modderstromen.

Oprah en Harry en Meghan

In Santa Barbara County werden als eerste mensen geëvacueerd. Dat gebied werd eerder geteisterd door bosbranden. Zware regenval zou daardoor kunnen leiden tot overstromingen en puinstromen. Volgens lokale autoriteiten zijn er naar schatting honderden mensen uit het gebied vertrokken.

Een van de steden die moesten worden geëvacueerd, is Montecito. In die stad wonen ook veel beroemdheden, onder wie Oprah Winfrey en prins Harry en zijn vrouw Meghan.

Overstromingen en droogte

Kevin Taylor, de brandweercommandant van Montecito, zei tegen AP dat de weersomstandigheden snel voor gevaar kunnen zorgen. "Er komt veel water van de top van de heuvels via de kreken en beekjes naar beneden en het wint vervolgens aan kracht", zei Taylor.

Hoewel er veel regenval wordt verwacht, zal het niet genoeg zijn om een einde te maken aan de aanhoudende droogte in de staat, die nu zijn vierde jaar ingaat. Bomen zijn er al langer slecht aan toe door de beperkte regenval de afgelopen jaren. Nu de grond plotseling verzadigd is en het hard waait, vallen bomen sneller om.

Dat kan weer leiden tot stroomuitval en overstromingen, zei Karla Nemeth, directeur van het staatsdepartement voor watervoorraden. "We zitten midden in een noodsituatie door overstromingen en ook midden in een noodsituatie door droogte", zei ze tijdens een noodbriefing.

Twee doden

Noord-Californië had op Oudejaarsavond ook te maken met noodweer. Ook dat leidde tot de evacuatie van bewoners van afgelegen gebieden en automobilisten die moesten worden gered nadat ze in ondergelopen wegen terecht waren gekomen. Volgens Amerikaanse media kwamen zeker twee mensen om het leven.

https://nos.nl/l/2458746

Zorgen om desinformatiewet Turkije: ‘Wat kunnen we nog zeggen?’ (NOS Buitenland)

Toen Sedef Kabas in januari werd opgepakt en naar de zwaarbewapende vrouwengevangenis in het Istanbulse district Bakirkoy werd afgevoerd, was ze niet eens verbaasd. De bekende tv-presentator en politiek commentator had eerder justitie op haar dak gehad vanwege haar kritische commentaren. Onder toeziend oog van draaiende camera's werd ze geboeid door twee vrouwelijke agenten de gevangenis ingeduwd. De rechter was van mening dat ze een vluchtrisico was, en dat ze haar proces in de cel moest afwachten.

Haar veronderstelde misdrijf? In een live tv-programma had ze een spreekwoord gebruikt dat werd opgevat als een belediging aan het adres van de Turkse president. "Als een os het paleis binnengaat, wordt hij geen koning, maar wordt het paleis een stal", had ze gezegd. "En daarvoor hebben ze me 49 dagen in een cel gestopt", zegt Kabas in een interview met NOS.

Een rechter veroordeelde Kabas tot 28 maanden cel. In afwachting van haar hoger beroep liet de rechter haar in maart voorlopig vrij. Haar arrestatie was een waarschuwing aan alle journalisten, activisten en andere critici van de regering, zegt Kabas. "Ze hebben me opgepakt om me het zwijgen op te leggen, maar ook om te laten zien aan het publiek: dit is wat er gebeurt als je doet wat zij doet."

"Ik doe dit omdat ik in vrijheid geloof", zegt Kabas:

Kabas werd veroordeeld op basis van de wet die het beledigen van de president strafbaar stelt, een oude wet die onder president Erdogan vaker is ingezet dan ooit tevoren. Journalisten worden in Turkije ook op basis van andere wetten aangeklaagd en veroordeeld, zoals terrorismewetgeving.

Maar nu heeft Erdogan een nieuw juridisch wapen in handen, dat mogelijk nog meer mensen gaat raken. In oktober werd de langverwachte wet op het verspreiden van desinformatie aangenomen in het parlement. De wet richt zich op de (sociale) media en maakt het verspreiden van desinformatie strafbaar.

Critici zien de wet als pure censuur. "Want wat is desinformatie in de ogen van deze regering? Wie bepaalt dat? Wat kunnen we nog zeggen of schrijven? Dat is allemaal heel onduidelijk. Dus loopt iedereen gevaar", zegt Kabas. "En het zijn dit keer niet alleen journalisten die moeten oppassen. Ook ons publiek, onze kijkers, onze volgers. De boodschap is: als je kritische journalisten volgt en hun berichten deelt, dan kan ook jij de gevangenis in gaan."

De regering vindt het noodzakelijk dat de verspreiding van nepnieuws wordt aangepakt. President Erdogan noemde sociale media eerder een "bedreiging voor de democratie" en spreekt geregeld van "socialemediaterreur".

Erdogan maakte bekend dat hij de desinformatiewet wilde na de hevige bosbranden in de zomer van 2021. Er was toen, vooral op sociale media, veel kritiek op het handelen van autoriteiten bij de bluswerkzaamheden. 172 mensen werden voor de rechter gesleept vanwege hun kritische posts en ook online nieuwswebsites kregen justitie achter zich aan voor het 'verkeerd' verslag doen van de nasleep van de branden.

De desinformatiewet criminaliseert het delen van "misleidende informatie". Wie dat doet met als doel "paniek te veroorzaken of de orde, veiligheid en volksgezondheid te bedreigen" kan tussen de 1 en 3 jaar celstraf krijgen.

De wet reguleert ook socialemediabedrijven, die 'misleidende' content moeten verwijderen als de Turkse autoriteiten daarom vragen. Daarnaast zijn ze verplicht accountinformatie van gebruikers vrij te geven.

Omdat de definitie van 'desinformatie' vaag en breed is geformuleerd in de wet, kan alles dat niet geheel in lijn is met de regering nu eenvoudig dat stempel krijgen, zegt advocaat Veysel Ok. Hij stond verschillende prominente journalisten bij in de rechtbank. "Ze laten een rechter bepalen wat nepnieuws is en wat niet. En we weten dat rechters in Turkije volledig onder controle van de regering staan. Deze wet bedreigt niet alleen persvrijheid en vrijheid van meningsuiting, maar ook het verkiezingsproces."

Grote druk op Erdogan voor verkiezingen

In juni 2023 staan presidents- en parlementsverkiezingen gepland en de regering van Erdogan staat onder grote druk het land uit de economische malaise te trekken. Volgens Ok heeft de introductie van deze wetgeving daar alles mee te maken. "Omdat bijna alle reguliere media onder controle van de regering staan, volgen veel mensen sociale media en internetmedia. Dat weet de regering. Nu willen ze ook daar grip op krijgen. Met deze macht willen ze straks de verkiezingen winnen."

Ook vreest dat er de komende tijd meer rechtszaken en arrestaties zullen komen. "In de tijd na de mislukte staatsgreep in 2016 hadden we zo'n 180 journalisten in de gevangenis, en honderden politici, advocaten en activisten. In de jaren erna werden veel mensen vrijgelaten. Maar nu begint het weer. Vanwege de verkiezingen zal de repressie groter worden."

https://nos.nl/l/2454940